آیین نامه حفاظتی تاسیسات و وسائل الکتریکی در کارگاهها

تعاریف

۱- کانالهای سیمکشی برق
کلیه مجاری که از فلز. مصالح بنائی و یا مواد دیگر شناخته شده باشد و برای عبور هادی های الکتریکی به کار رود کانالهای سیمکشی نامیده میشوند.

۲- تابلوی برق
صفحات و یا گنجه های فلزی که برای نصب وسائل قطع و وصل و حفاظت و کنترل مدارهای الکتریکی به کار میرود تابلوی برق نامیده میشود.

۳- تخته کلید
تخته کلید عبارتست از صفحات ساخته شده از فلز و یا مواد عایق که در روی آنها فقط کلید و فیوز نصب شده باشد.

۴- سکوی عایق
سکوی عایق عبارتست از پله های ثابت و یا متحرکی است که در مقابل تابلوهای برق قرار گرفته و به وسیله ای از زمین عایق شده باشد.

۵- اتصال زمین
اتصال زمین یعنی وصل نمودن یک نقطه از بدنه وسائل و ماشین های الکتریکی زمینی که الکتریسیته را خوب هدایت میکند.

۶- اتصال موثر زمین
اتصال زمین وقتی موثر است که مقاومت کلیه اجزاء آن (سیم زمین اتصالها و زمین) کم باشد یا جریان را بخوبی بزمین هدایت نماید.

۷- هادی
مفتولها، تسمه ها یا لوله های فلزی بدون روپوش یا با روپوش عایق که برای انتقال جریان برق به کار میرود هادی نامیده میشود.

۸- اتصال کوتاه
- (Court Circuit) اتصال کوتاه عبارتست از اتصال مستقیم دو هادی یکدیگر با اتصال آنها به وسیله جسم هادی دیگری که مقاومت بسیار ناچیز داشته باشد و در نتیجه شدت جریان مدار را به طور فوق العاده افزایش دهد.

۹- برق دار
مدارها و وسائل الکتریکی وقتی برق دار است که به منبع جریان برق وصل شده باشند.

۱۰- قدرت قطع
قدرت قطع عبارتست از حداکثر مقدار ولت آمپریست که وسائل قطع کننده در موقع ارسال کوتاه و انجام عمل قطع مدار بدون آسیب در بدن میتواند تحمل کنند.

۱۱- کلید اطمینان
کلید اطمینان کلیدیست که در روی مدار قرار گرفته و مادام که بحالت بسته میباشد دسترسی بیک قسمت موردنظر از مدار به هنگام برق دار بودن امکان نداشته باشد.

۱۲- فشار قوی (ولتاژ قوی)
ولتاژ بیش از ۲۰۰۰ ولت متناوب نسبت بزمین را فشار قوی مینامند.

۱۳- انفصال
انفصال یعنی جدا کردن قسمتی از مدار از شبکه اصلی برق به طوریکه زمین برق دار نباشد.

۱۴- کلید جدا کننده
بکلیدهای تیغه ای اطلاق میشود که قسمتی از مدار را از شبکه اصلی از لحاظ الکتریکی قطع نماید.

ائین نامه حفاظتی تاسیسات و وسائل الکتریکی در کارگاهها

فصل اول

بخش اول - پیش گیریهای عمومی

ماده ۱- تاسیسات و دستگاههای الکتریکی باید طوری ساخته و. ..بهره برداری شود که در حین کار از هرگونه خطرات ناشی از تماس با هادی های برق دار و همچنین خطرات حریق مصون بماند.

ماده ۲-
الف) نوع وسائل تاسیسات الکتریکی باید متناسب با ولتاژ خط و شرایط بهره برداری از آنها انتخاب شود.
ب - تمام وسائل تاسیسات الکتریکی باید با استانداری که از طرف مقامات صلاحیتدار تعیین می‌شود مطابقت داشته و علائم مشخصه آن واضح و آشکار باشد.

ماده ۳- لغو تنظیم و مراقبت و آزمایش و تعمیرات کلیه تجهیزات تاسیسات الکتریکی فقط باید به وسیله اشخاصیکه صلاحیت آتی و تجربه آنان را مقامات صلاحیتدار تصدیق کرده باشد انجام گردد.

ماده ۴- پس از آماده شدن تاسیسات الکتریکی و پس از هرگونه تغییرات اساسی و قبل از شروع بهره برداری باید مقام صلاحیتداری (غیر از اجرا کننده ی کار) تاسیسات را بازدید نماید و گواهی مربوط بکامل بودن حفاظت الکتریکی آن تاسیسات و اجازه شروع به کار با آنها را بدهد.

ماده ۵- کارفرما موظف است کتابهای حاوی کلیه دستورها و مقررات حفاظتی مربوط بتاسیسات یا ماشینهای الکتریکی را در اختیار کارگرانیکه متصدی به کار انداختن و مراقبت آن تاسیسات یا ماشین های الکتریکی می‌باشند و با کارگرانیکه مجبورند در مجاورت آن ها کار کنند بگذارد.

بخش دوم جلوگیری از تماس با قطعات برق دار

ماده ۶- برای جلوگیری از تماس اشخاص با اشیاء یا مدارها یا وسائل الکتریکی برق دار متناوب که اختلاف پتانسیل آنها نسبت زمین از ۵۰ ولت تجاوز میکند و محصور ساختن آنها امکان پذیر نیست باید این مدارها یا وسائل را در مکانهایی به شرح زیر نصب نمود.
الف- در اطاق ها و یا محوطه هائیکه جز اشخاص صلاحیت دار شخص دیگری بتواند بانجا وارد شود.
ب- در بالکن ها - گالریها یا روی سکوهای بلندیکه دسترسی اشخاص عادی به آنها غیرممکن باشد.

ماده ۷- در حالی که ترانسفورماتور یا خازن و یا سایر ادوات و سیمهای لخت ناقل جریان برق روی دیوار ساختان‌ها نصب میشود باید فاصله محل نصب آنها را از پنجره ها یا روزنه های دیوار باندازه کافی انتخاب نمود تا از هرگونه خطر اتش سوزی و تماس تصادفی اشخاص از این پنجره ها یا روزنه ها با آن وسایل جلوگیری شود.

تبصره - در موقع تعمیرات و نقاشی و توسعه دادن ساختان‌ها که کارگران مجبورند در مجاورت اینگونه ادوات برق دار کار کنند باید برای محافظت کارگران از تماس تصادفی به آنها اقدامات احتیاطی لازم به عمل آورد.

بخش سوم - فضای کار

ماده ۸- وسائل و ماشینهای الکتریکی که در موقع برق داشتن احتیاج بتنظیم و یا آزمایش دارند باید طوری نصب شوند که دسترسی به آنها راحت بوده و فضای کار کافی را جای پای مطمئنی در تمام نقاط لازم برای آزمایش و تنظیم آنها پیش بینی شده باشد.

ماده ۹- کلیدها و سایر وسائل الکتریکی شامل قطعات فلزی لخت برق دار تا ۶۵۰ ولت متناوب یا مستقیم باید طوری نصب شود که ارتفاع فضای کار حداقل دو متر و دوازده سانتیمتر (۷ فوت) باشد تا دسترسی باین وسائل برای تنظیم و یا آزمایش در موقع برق دار بودن بدون خطی باشد در این موارد باید عض فضای کار را باندازه های زیر انتخاب نمود.
الف- برای فضای کاریکه در یک سمت آن قطعات لخت برق دار وجود دارد ۷۵ سانتیمتر (سی اینچ)
ب- در حالی که قطعات لخت برق دار در هر دو سمت فضای کار وجود داشته باشد یک متر و سی و پنج سانتیمتر (پنجاه و چهار اینچ)

۱۰- از فضای کار مجاور قطعات لخت برق دار نباید جهت عبور و مرور استفاده کرد.

بخش ۴ - کانالهای سیمکشی برق

ماده ۱۱- مسیر کانالها باید حتی الامکان ساده باشد.

ماده ۱۲
الف- کلیه سیمهای برق باید به طور مناسب عایق شده و محکم در کانال نصب شده باشد.
ب- سیمهای برق باید در کانالها طوری نصب گردد تا تعقیب مسیر آنها و پیدا کردنشان آسان باشد.
ج- در ابتدا و انتهای گالریهای طویل زیرزمینی و در صورت لزوم در فواصل مناسب باید راه فراری پیش بینی شود.

بخش پنجم - دستگاههای کنترل و مقاومتهای الکتریکی

ماده ۱۳- در محلهائیکه گازهای قابل اشتعال تهیه میشود و یا بمصرف میرسد و یا ایجاد میگردد کلیه کلیدهای اصلی فرمان دستگاه تنظیم موتورهای الکتریکی - قطع کننده های الکتریکی - کلیدهای معمولی برق و وسائل تنظیم مقاومتهای الکتریکی باید در مکانهای مجزا و پوشیده شده از مواد ضد احتراق نصب شود و دگمه های فرمان و کلیدهای کنترل مربوطه در خود کارگاهها و در محلیکه دسترسی به آنها آسان باشد قرار گیرد.

بخش ششم
تابلوهای برق و تخته کلیدها

ماده ۱۴- الف- تابلوهای برق شامل کلیدها و فیوزهای توزیع جریان متناوب و کلیدهای قطع جریان با ولتاژ بیش از ۵۰ ولت نسبت بزمین که دارای قطعات فلزی لخت برق دار می‌باشد باید در محلهای مخصوصی که فقط اشخاص صلاحیتدار بآن دسترسی داشته باشند نصب شوند.
ب- کف این محلها باید با ماده عایق ساخته یا مفروش گردد و یا مقابل تابلوهای مذکور سکوی عایقی قرار داده شود.
ج- تخته کلید های به مساحت کمتر از نیم متر مربع را میتوان در محفظه های مخصوصی که فقط اشخاص صلاحیتدار بآن دسترسی داشته باشند نصب نمود و در مقابل آنها سکوی عایق قرار داد.

بخش هفتم
موتورهای الکتریکی

ماده ۱۵- موتورهای الکتریکی که در آنها احتمال وقوع جرقه با شعله باشد باید حتی الامکان در اطاق مخصوص نصب گردند و در مواردی که وجود مواد منفجره با گاز و غبارهای قابل اشتعال پیش بینی میشود این قبیل موتورها بایستی حتماً در اطاق مخصوص نصب شوند.

ماده ۱۶- موتورهای الکتریکی را نباید زیر کف کارگاههائیکه در آنها مایعات قابل اشتعال وجود دارد نصب نمود مگر آنکه ضد انفجار بودن موتورها از طرف مقامات صلاحیتدار تایید شده باشد.

ماده ۱۷- موتورهای الکتریکی باید روی تکیه گاههای خود محکم نصب شده باشد.

بخش هشتم
ترانسفورماتورها و خازنها

ماده ۱۸- ترانسفورماتورها و خازنها و وسائل الکتریکی دیگر که مقدار روغن مخزن یا محفظه آنها بیش از ۵۰۰۰ لیتر (۱۳۲۰ گالن) باشد باید:
الف- در خارج از محل کار نصب شود یا
ب- طوری در کنار چاه یا مجاری فاضل آب قرار گیرد که تمام محتوی هر یک از مخازن آنها بتواند بسرعت داخل چاه یا مجاری فضل آب گردد.

ماده ۱۹- خازنهای اصلاح ضریب قدرت (...........) را در مواردی که احتمال خطری وجود دارد باید:
الف- طوری نصب و کنترل نمود که از خطر بارهای پس ماند (الکتریسیته ساکن) جلوگیری شود.
ب- اخطاریه ای دائر بوجود خازنها و متضمن احتیاطهائی که باید قبل از دست زدن به آنها به عمل آورد در مجاورتشان نصب نمود.

ماده ۲۰- اطاقی که ترانسفورماتورها یا خازنهای الکتریکی روغن دار در آنها نصب شده باشد باید از مکانی تهویه شود و دیوارها و درهای آن از ماده ضد حریق ساخته شده باشد.

ماده ۲۱- در نصب ترانسفورماتورهای برق که با هوا خنک میشود و در داخل کارگاه قرار دارد باید یکی از اقدامات سه گانه زیر را رعایت نمود.
الف- فاصله ترانسفورماتورها تا مواد قابل احتراق از ۳۰ سانتیمتر (۱۲ اینچ) کمتر نباشد.
ب- ترانسفورماتور به وسیله دیوارهائی که از مواد غیرقابل اشتعال یا عایق حرارت ساخته شده از محیط قابل احتراق مجاور مجزی شده باشد.
ج- ولتاژ ترانسفورماتور از ۹۵۰ ولت بیشتر نبوده و بغیر از روزنه های تهویه منفذ دیگری نداشته باشد.

بخش نهم - باطریها

ماده ۲۲- باطریهای الکتریکی ثابت با ولتاژ بیش از ۵۰ ولت باید در اطاقهای مناسبی که کفشان در مقابل اسید مقاومت داشته و بمقدار کفایت تهویه شود قرار گیرد.

بخش دهم - هادیهای قابل حمل

ماده ۲۳- به مدارهای الکتریکی که با ولتاژ متناوب بیش از ۲۵۰ ولت نسبت بزمین کار میکند هادی های قابل حمل و آویخته را باید طوری وصل نمود که غیر از اشخاص فنی صلاحیتدار دیگر آن بآن دسترسی نداشته باشند.

ماده ۲۴- در جائیکه به هادیهای قابل حمل احتیاج داشته باشند باید به تعداد کافی در نقاط مناسب که دسترسی بآنها امن و بی خطر باشد پریزهای ثابتی قرار داد.

بخش یازدهم - علامت تشخیص

ماده ۲۵- مدارها و وسائل الکتریکی باید به وسیله برچسبها یا وسائل مناسب دیگر مشخص گردد تا خطر بروز حادثه در اثر اشتباه کاهش یابد.

فصل دوم اتصال زمین

بخش اول
پوششهای فلزی بدون برق

ماده ۲۶- پوشش کابلهای الکتریکی - لوله های فلزی و ملحقات آنها و حفاظهای فلزی قسمتهای بدون برق وسائل الکتریکی باید به طور موثر بزمین وصل شود.

بخش دوم - سیمهای اتصال زمین

ماده ۲۷-
الف- مقاومت سیمهای اتصال زمین باید کم بوده و مقطع آنها کافی باشد تا بتواند حداکثر جریانی را که در نتیجه پارگی عایق وسائل الکتریکی ایجاد میشود بدون خطر بزمین هدایت نماید.
ب- چنانچه حداکثر جریانیکه از مدار یا هادی معیوب بزمین نفوذ میکند برای به کار انداختن وسائل حفاظت مدار کافی نباشد باید وسیله حفاظت مناسبی در مقابل عبور جریان بزمین پیش بینی شود تا در صورت عیب اتصال زمین تمام دستگاه یا لااقل مدار معیوب را از شبکه قطع نماید.

ماده ۲۸- در جائیکه احتمال میرود سیم اتصال زمین آسیب ببیند باید آن را به طریق مکانیکی محافظت کرد.

بخش سوم - وسائل الکتریکی قابل حمل

ماده ۲۹- در مواردی که از وسائل الکتریکی قابل حمل با قسمت های فلزی برهنه استفاده میشود باید پیش گیریهای زیر را به عمل آورده.
الف- بدنه فلزی برهنه وسائل الکتریکی که با جریان متناوب یا مستقیم با ولتاژ بیش از ۵۰ ولت نسبت بزمین کار میکند باید اتصال زمین خوب داشته باشد.
ب- ولتاژ بین هر هادی و زمین در جریان متناوب و یا مستقیم نباید از ۲۵۰ ولت تجاوز نماید.
ج- در جائیکه نتوان اتصال زمین با شرایط مساعد ایجاد نمود باید از ولتاژ کمتر از ۵۰ ولت استفاده کرد.
د- وسائل الکتریکی قابل حمل نباید در محیط قابل اشتعال مورد استفاده قرار گیرد مگر آنکه از نوع ضد اشتعال یا اصولاً بی خطر باشد.

بخش چهارم - اتصال دادن بزمین و قطع مدار در موقع تعمیرات

ماده ۳۰- الف- وسائل و هادی های الکتریکی باید دارای کلید های جداکننده باشد تا در موقع تنظیم و یا تعمیر بتوان آنها را از منبع جریان جدا ساخت.
ب- اینگونه وسائل الکتریکی و هادیها را پس از جدا ساختن از منبع جریان باید بزمین اتصال داد و در صورت لزوم اتصال کوتاه نمود.

فصل سوم - حفاظ قسمتهای برق دار

بخش اول - پیش گیریهای عمومی

ماده ۳۱- تمام قسمت های برق دار مدارها و وسائل الکتریکی که با ولتاژ متناوب ۵۰ ولت یا بیشتر نسبت بزمین کار میکند در صورت امکان با محفظه ثابت یا سرپوش با حفاظ های معمولی دیگر مجهز باشد مگر آنکه این قسمتها طبق #ماده ۶ این مقررات در محل جداگانه ای نصب شده باشد.

ماده ۳۲-
الف) محفظه ها و سرپوشها و حفاظ مدارها و وسائل برق دار باید طوری ساخته شده باشد که از خطر برق دار شدن و اتصال کوتاه جلوگیری نماید و دسترسی بیخطر به هادیها و وسائل الکتریکی برای تنظیم یا تعمیر آنها امکان پذیر باشد.
ب- برای اینکه بتوان محفظه ها. سرپوشها و حفاظهای قسمتهای برق دار مدارها و وسائل الکتریکی را در موقع برق دار بودن باز و مجزی نمود باید از مواد عایق باشند یا طوری تعبیه شده باشد که بتوان بسهولت با قسمت های برق دار تماس پیدا کرد.

ماده ۳۳- جلوی قسمت های فلزی برهنه مدارها و وسائل الکتریکی (مانند تابلوهای بزرگ برق) که ولتاژ مستقیم یا متناوب آنها نسبت بزمین از ۵۰ ولت بیشتر است و باید ضمن آنکه برق دارند تنظیم یا کنترل شوند پیش بینی سکوی عایقی برای کارگران ضروری است. این سکوی عایق باید طوری قرار گیرد و ابعاد آن باید اندازه ای باشد که کارگران قبل از ایستادن روی آن نتوانند بسهولت با قسمتهای برهنه برق دار دسترسی پیدا کنند.

بخش دوم - هادیها

ماده ۳۴- سیمهای برق جرثقیلها با سایر هادیهائیکه نمیتوان آنها را کاملاً عایق کرد باید طوری قرار گیرد یا محافظت شود که احتمال تماس تصادفی با آن وجود نداشته باشد.

تبصره انباشتن مواد و یا ایجاد هرنوع وضعیتی که احتمال تماس افراد و اشیاء را با سیم برق جرثقیل و سایر هادیهائیکه در ارتفاع زیاد قرار دارند فراهم میسازد ممنوع است و در صورت اضطرار بایستی این قبیل قسمتها و هادیها به نحو مطمئن حفاظ شوند.

ماده ۳۵- هادیهای الکتریکی که با ولتاژ متناوب بیش از ۵۰ ولت نسبت بزمین کار میکند به استثنای آنهائیکه در ماده بالا شرح داده شد باید به وسیله پوشش لاستیکی - کتانی آسیستی - کاغذی یا مواد دیگر مناسب با ولتاژ کار و شرایط جوی موجود (درجه حرارت. میزان رطوبت و غیره) عایق شود و به علاوه در زره های کابل با لوله های فلزی و یا مجاری دیگر محصور گردد تا به هادیها و درپوش آنها با تکیه گاهتان آسیبی نرسد.

بخش سوم فیوزها - کلیدهای خودکار- کلیدهای معمولی

ماده ۳۶- کلیدهای خودکار و کلیدهای معمولی و انواع فیوزهای برق باید کاملاً محصور باشد مگر آنکه روی تابلوئی که فقط اشخاص صلاحیتدار بآن دسترسی داشته باشد نصب شود.

تبصره - قدرت قطع فیوزها و کلیدهای خود کار باید باندازه کفایت باشد تا از هر نوع خطری جلوگیری شود.

ماده ۳۷- فیوزهای الکتریکی متجاوز از ۶۰ آمپر که در مدارهای بیش از ۱۱۰ ولت جریان متناوب یا مستقیم قرار میگیرد باید در محفظه ای نصب و به وسیله یک یا چند کلید اطمینان به ترتیب زیر کنترل شوند.
الف- بدون آنکه کلید یا کلیدها در حالت قطع قرار گیرد باز شدن محفظه امکان نداشته باشد.
ب- قبل از بسته شدن سرپوش محفظه فیوز نتوان کلید برق را وصل نمود.

تبصره - در مواردی که ساختمان فیوزها و اتصالهای طوری باشد که هنگام باز بودن محفظه فلزات برهنه برق دار در دسترس نباشد بکلید اطمینان نیازی نیست.

ماده ۳۸- فیوزهای الکتریکی که روی تابلوهای برق نصب میشوند باید طوری ساخته شده باشند که تماس اشخاص با قسمت برق دار ممکن نباشد و به ترتیب زیر نصب شوند.
الف- قبل از دسترسی پیدا کردن فیوز جریان برق خود بخود قطع شود.
ب- به وسیله کلیدی بتوان جریان برق را قبل از فیوز قطع نمود.
ح- به وسیله ابزار عایق مناسبی بفیوز دسترسی پیدا کرد.

ماده ۳۹- کلیدهای معمولی یا خودکار باید طوری ساخته شود که بتوان آنها را از خارج محفظه به کار انداخت.

ماده ۴۰- کلدهای معمولی یا خودکار مدارها یا ماشینها باید دارای قفل مخصوصی باشند که وقتی اشخاص روی مدار مشغول کار میباشند کلید را در وضع باز نگاهدارد.

ماده ۴۱- کلیدهای چاقوئی یکطرفه یا دو طرفه که به سمت بالا باز میشود باید دارای مانعی باشد که از بسته شدن آنها در اثر نیروی قفل جلوگیری نماید و همچنین کلیدهای الکتریکی چاقوئی یکطرفه یا دو طرفه که بوضع افقی باز میشود باید طوری قرار گیرد که از بسته شدن تصادفی آنها جلوگیری شود.

ماده ۴۲- کلیدهای اطمینان الکتریکی باید پس از گذشتن مدت مقرر ضمانت آنها تعویض گردد. اینگونه کلیدها باید بلاواسطه و به طریقی کار کند که عمل وصل آنها تابع نیروی فنر باشد.

ماده ۴۳- دسته ها و اهرمهای کلیدهای خودکار که ناگهانی و سریع حرکت میکند باید دارای حفاظتی باشد تا در حین عمل به اشخاص مجاور خود اصابت نکرده و به آنان آسیبی نرساند.

بخش چهارم - وسائل فرمان

ماده ۴۴- وسائل فرمان الکتریکی که با ولتاژ متناوب۵۰ ولت یا بیشتر نسبت بزمین کار میکند باید برای جلوگیری از تماس تصادفی با قسمتهای برق دار بیکی از طرف زیر محافظت شده باشد.
الف - محفظه های کامل ثابتی که قسمت های لخت آنها را بپوشاند.
ب- محفظه هائیکه پادرها و سرپوشهای مطمئن بسته میشود و فقط اشخاص صلاحیتدار میتوانند آنها را باز کنند.
ج- در مکان هائی طبق شرایط ماده ۶ این آیین نامه نصب شود.

ماده ۴۵- وسائل فرمان الکتریکی دستی باید از خارج محفظه آنها به کار بیفتد و برای جلوگیری از به کار افتادن تصادفی آنها در موقع کارکردن بامدار یسا اسباب الکتریکی یکی از پیشگیری های زیر به عمل آید.
الف- دسته های به کار انداختن باید قابل جدا شدن باشد و هیچگاه بدستگاه متصل نباشد تا از خطرات به کار افتادن تصادفی جلوگیری شود.
ب- سرپوشهائی مجزی با درهای قفل شده روی دسته های فرمان قرار داده شود تا فقط کارگر مسئول بتواند آن را باز کند.
ج- علامت خطر و ذکر نوع کاری که با وسائل فرمان مزبور انجام داده میشود روی آن ها نصب گردد تا اشخاص متفرقه را متوجه خطر نماید.

بخش پنجم - تابلوها و تخته کلیدها

ماده ۴۶- تابلوها و صفحه کلیدهای کنترل موتورهای الکتریکی باید طوری ساخته شده باشد که تمام قسمتهای برق دار آن در محفظه های قفل شده قرار گیرد.

ماده ۴۷- تابلوها و صفحه کلیدهای الکتریکی که در کارگاهها قرار گرفته یا به طریق دیگری در دسترس کارگران میباشد باید:
اولاً - به وسیله محفظه ها یا حفاظهای معمولی ماشینها محصور باشد و در هر حال درهای قفل دار داشته باشد تا اشخاص بی صلاحیت بتوانند به آنها دسترسی پیدا کنند و ثانیاً در پیرامون آنها فرشها با سکوهای عایق پیش بینی شده باشد.

ماده ۴۸- قسمت های برق دار تابلوها و صفحه کلیدهای برق که در حال عادی مجزی و محفوظ میباشند و گاه گاه ضمن برق دار بودن بتنظیم یا تعمیر احتیاج دارند باید به طریقی نصب شده باشند که برای حفاظت کامل کارگران از تماس با قسمت های مجاور بتواند روی آنها پوششها سپری قابل حمل مناسبی قرار داد.

ماده ۴۹- وضع و ترتیب عمومی تابلوهای اصلی برای ولتاژ متناوب یا مستقیم که از ۶۵۰ ولت تجاوز نمینماید باید به شرح زیر باشد.
الف- قسمت هائیکه احتمالاً بتنظیم یا دستکاری احتیاج دارند بسهولت در دسترس باشد.
ب- مسیر هر هادی را در صورت لزوم بتوان به آسانی تعقیب کرد.
ج- هادی هائیکه متعلق به شبکه های مختلف میباشند باید طوری از هم مجزا شوند که بسهولت بتوان آنها را تشخیص داد.
د- تمام فرمانهای دستی بایستی از جلوی تابلو دیده شود.

ماده ۵۰- در تابلوهائیکه برای کنترل ولتاژهای متناوب یا مستقیم متجاوز از ۶۵۰ ولت به کار میرود باید نکات زیر رعایت شود.
الف- محفظه های فلزی تمام آلانیکه با ولتاژ قوی کار میکند باید با زمین متصل شود یا کاملاً در جعبه های عایق مناسب و محکم محصور گردد.
ب- تمام دسته های فلزی و کلیه وسایل فلزی برای به کار انداختن کلیدها باید به طور موثر بزمین وصل شود.

ماده ۵۱- در مواقعی که می خواهند با تابلوی برق ولتاژ قوی کار کنند تمام تابلو باید از مدار جریان خارج شود در صورتی که تابلو دارای چند قسمت مجزی باشد که بتوان آنها را بوسائلی از لحاظ الکتریکی از یکدیگر جدا ساخت ممکن است فقط قسمت مربوطه را از مقدار جریان خارج نمود.

بخش ششم - موتورهای الکتریکی

ماده ۵۲- موتورهای الکتریکی که با ولتاژ متناوب بیش از ۲۳۰ ولت نسبت بزمین کار میکنند باید با حصار دائمی یا حفاظهای مناسب دیگر طوری محفوظ شود که از برخورد تصادفی اشخاص یا اشیاء هادی بقسمتهای برق دار آنها جلوگیری نماید مگر آنکه این موتورها از نوع کاملاً بسته باشد یا در موتور خانه های مخصوص و یا روی سکوئی بارتفاع حداقل سه متر از زمین یا سطح کارگاه نصب شده باشد.

ماده ۵۳- موتورهائیکه مستقیماً در خارج از پایه های ماشینها نصب شده یا موتورهائیکه در معرض خطرات روغن یا رطوبت فوق العاده یا بخار یا مواد زیان آور دیگر قرار میگیرد باید دارای پوشش یا حفاظ مناسبی باشد تا قسمتهای برهنه برق دار و عایق هادی های آن محافظت شود.

بخش هفتم - باطریها

ماده ۵۴- در موقع نصب دائم باطریهای الکتریکی در اطاقهائیکه برای مقاصد دیگر نیز مورد استفاده قرار میگیرد باید اقدامات زیر را به عمل آورد.
الف- نصب حفاظ مناسب برای باطریها
ب- تهویه محل باطریها برای جلوگیری از جمع شدن گازها

ماده ۵۵- اکومولاتورها باید روی پایه عایق نصب شود مگر در موردی که ظرف آنها از جسم عایقی مانند شیشه. یا کلید و غیره ساخته شده باشد.

بخش هشتم - هادیها و لامپهای قابل حمل

ماده ۵۶- هادیهای الکتریکی قابل حمل و قابل انعطاف هر جا که احتمال آسیب دیدن آنها میرود باید:
الف- پوششی از لاستیک یا پلاستیک با دوام و در صورت لزوم علاوه بر آن زره محافظ دیگری از فلز قابل انعطاف داشته باشد.
ب- تمام قسمتها مخصوصاً محل اتصال سیمها و دوشاخه ها و پریزها و غیره به طرز صحیح نگهداری شود.

ماده ۵۷- سرپیچ لامپهای الکتریکی باید طوری ساخته شده باشد که قبل از باز شدن کامل لامپ هیچ یک از قسمتهای برق دار آشکار نگردد.

ماده ۵۸- استعمال لامپهای الکتریکی قابل حمل (دوره گرد) فقط در جاهائی که پیش بینی روشنائی کافی ثابت و دائمی امکان پذیر نباشد با رعایت شرایط زیر مجاز است.
الف- سرپیچها یا لامپ نگهدارها از ماده عایق مناسب بوده و همچنین لامپها دارای حفاظ محکمی باشد که از تمام قسمتهای برق دار کاملاً عایق شده باشد.
ب- ولتاژ لامپها برای شرایط مخصوص کاری که باید انجام گیرد مناسب و بی خطر باشد.

بخش نهم - ابزارهای دستی

ماده ۵۹- انبردستها و آچارپیچ گوشتی ها و فیوزکش ها و ابزارهای دستی مشابهی که در کارهای برقی مورد استفاده قرار میگیرد باید دارای عایق مناسب باشد.

ماده ۶۰- دسته روغندان و پاک کن و برسها و سایر ابزارهای نظافت که در پیرامون اسبابهای الکتریکی مورد استفاده واقع میشود باید از اجسام غیرهادی ساخته شده باشد.

بخش دهم - ماشینهای جوشکاری و برش برقی

ماده ۶۱- دیناموها ویکو کننده ها (Redrcseur) و ترانسفورماتورهائیکه برای جوشکاری یا بریدن فلزات به کار میرود و همچنین تمام قسمتهای حامل جریان آنها باید در مقابل برخورد تصادفی با قسمتهای برق دار برهنه محافظت شده باشد.

ماده ۶۲- شکافهای تهویه محفظه ترانسفورماتورها باید طوری ساخته شود که از میان آنها بهیچ یک از قسمتهای برق دار ترانسفورماتور امکان دسترسی نباشد.

ماده ۶۳-
الف- محفظه با بدنه های فلزی ماشینها و ترانسفورماتور های جوشکاری باید به طور موثر بزمین وصل شده باشد.
ب- در جائیکه در اثر اتصال یک سوم مدار جوشکاری بمحفظه ماشین یا ترانسفورماتور جوشکاری احتمال ایجاد جریانهای پراکنده خطرناکی باشد باید اتصال زمین مدار جوشکاری فقط در نقطه کار انجام گیرد.

بخش یازدهم - وسائل جوشکاری دستی برقی

ماده ۶۴- محل اتصال کابلهای مدار جوشکاری ماشین باید بدقت عایق شده باشد.

ماده ۶۵- دسته ابر الکترود باید کاملاً عایق باشد.

ماده ۶۶- ابرهای الکترود باید با سپرهائی برای محافظت دست جوشکار در مقابل حرارت شعله مجهز باشد.

بخش دوازدهم - ماشینهای جوشکاری با مقاومت الکتریکی

ماده ۶۷- در ماشینهای جوشکاری با مقاومت الکتریکی تمام قسمتهای حامل جریان باستثناء گیره های جوشکاری باید کاملاً محفوظ باشد.

ماده ۶۸- ماشینهای جوشکاری با مقاومت الکتریکی باید با کلیدهای قطع مدار که در نزدیک یا روی ماشین ها نصب شده مجهز باشد.

ماده ۶۹- اتصال هادیهای حامل جریان باید به طور مطمئن با پیچ و مهره انجام گیرد و جز در مدارهای کنترل نباید از دو شاخه استفاده کرد.

ماده ۷۰- ماشینهای جوشکاری با مقاومت الکتریکی که خود کار یا نیمه خودکار است باید طوری با حفاظ یا وسائل قطع کننده با دو دست مجهز باشد که پس از راه افتادن ماشین دست کارگر به منطقه خطر نرسد.

بخش سیزدهم - احتیاطهای لازم در موقع کار با وسائل و ادوات برقی

ماده ۷۱- کلیه هادیها یا وسائل الکتریکی مدار را همیشه باید برق دار تصور نمود مگر آنکه یقین بدانند که برق آنها قطع شده است.

ماده ۷۲- الف- کار کردن روی مدارها یا وسائل الکتریکی برق دار که ولتاژ متناوب یا مستقیم آنها نسبت بزمین از ۲۵۰ ولت بیشتر است مجاز نیست.
ب- هنگام کارکردن روی مدارهای جریان متناوب یا مستقیم یا ولتاژ کمتر از ۲۵۰ ولت نسبت بزمین باید به وسیله به کار بردن ابزارهای عایق شده. دستکشها- فرشها- پرده ها و یا وسائل حفاظتی دیگر احتیاطهای لازم در مقابل برق زدگی یا اتصال کوتاه به عمل آورد.
ج- کارگرانی که روی مدارهای برق دار به شرح بالا کار میکنند در تمام مدت کار باید به وسیله شخص صلاحیتدار دیگری مراقبت شوند.

ماده ۷۳- هنگام کارکردن روی هادیهای برهنه برق دار یا انجام کار در مجاورت آنها باید هادی های مزبور را به وسیله حائل های دائمی یا موقتی از جنس مواد عایق محافظت نمود تا از اتصال کوتاه تصادفی جلوگیری شود.

فصل چهارم وسائل آتش نشانی و حفاظت فردی

بخش اول - وسائل آتش نشانی

ماده ۷۴- وسائل آتش نشانی قابل حمل برای خاموش کردن حریقهائی که در آنها وسائل الکتریکی برق دار وجود دارد بایستی دارای مشخصات زیر باشد.
الف- محتوی دستگاه آتش نشانی باید از نوع گاز کربنیک یا پودر خشک و یا هرنوع ماده غیرهادی و غیر سمی باشد که هیچگونه خطری برای کسانی که آن را به کار میبرند نداشته باشد.
ب- وسیله آتش نشانی باید دارای علائم آشکار بوده و در محل مناسبی نزدیک تاسیسات برقی قرار گرفته باشد.
ج- وسیله آتش نشانی باید در جائی نصب شود که شرایط محیط از قبیل حرارت - برودت و رطوبت باعث اختلال کار دستگاه نشود.

ماده ۷۵- استعمال هرنوع وسیله آتش نشانی که جهش پیوسته ای از آب با مایع هادی دیگر از آن خارج میشود برای خاموش کردن حریقهائی که در بین آنها وسائل الکتریکی برق دار باشد با دست ممنوع است.

بخش دوم - وسائل حفاظت فردی

ماده ۷۶- کارگران در موقع کارکردن با وسائل و مدارهای الکتریکی برق دار یا انجام کار در مجاور آنها باید نکات زیر را رعایت نمایند.
الف- لباس مناسبی بپوشند که اجزاء فلزی نداشته باشد.
ب- از حمل اشیاء فلزی غیر ضروری مانند انگشتر - کلید- زنجیر - ساعت و یا ماسکهای فلزی و همچنین اشیاء قابل اشتعال مانند ماسکهای سلولوئیدی و غیره خودداری نمایند.
ج- با وسائل حفاظت مناسب طبق شرایط و مقررات آیین نامه حفاظت انفرادی مجهز بوده و آنها را مورد استفاده قرار دهند.
د- وسائل و ابزارهای فلزی را طوری حمل کنند که از افتادن آنها جلوگیری شود.

فصل پنجم - الکتریسیته ساکن

بخش اول - پیشگیریهای عمومی

ماده ۷۷- برای جلوگیری از خطر اشتعال در اثر جرقه های ناشی از الکتریسیته ساکن در محیط های مساعد برای اشتعال باید پیشگیریهای زیر را به عمل آورد.
الف- رطوبت نسبی هوا را نباید کمتر از ۵۰ درصد (درجه هیدرومتریک) نگهداشته و برای این منظور بهتر است از وسائل کنترل خودکار استفاده شود.
ب- بارهای الکتریکی را که ممکن است روی اجسام فلزی جمع شوند باید به طریق زیر بزمین هدایت کرد.
۱- به وسیله سیمهای اتصال زمین که مستقیماً و یا از راه مقاومتی بزمین وصل شده باشد و یا
۲- به وسیله کائوچو و یا مواد مشابه آن که مقاومت مخصوص آن حداقل ۱۰۰۰۰۰ اهم سانتی متر باشد.

بخش دوم - محورها- چرخ تسمه ها - تسمه ها

ماده ۷۸- چنانچه در اثر اصطکاک تسمه روی فلکه ها بارهای الکتریسیته ساکن خطرناکی انباشته شود باید هم محور ترانسمیون و هم یاتاقانهای آن را بزمین وصل نمود.

ماده ۷۹- برای جلوگیری از انباشته شدن بارهای الکتریکی ساکن در جاهائیکه تسمه از چرخ جدا میشود و احتمال جرقه زدن وجود دارد باید به وسیله شاخه های فلزی که بزمین وصل شده اند بارهای الکتریکی ساکن را بزمین هدایت کرد.

بخش سوم - مایعات و گردهای قابل اشتعال

ماده ۸۰- در جاهائیکه مایعات از مخزنهای ذخیره به تانکرها یا پارکتها انتقال داده میشود باید بدنه فلزی مخزن ذخیره به بدنه فلزی تانکر یا پارکتی وصل شود و در صورتی که چرخهای بارکش لاستیکی باشد بدنه بارکشی را نیز باید بزمین متصل نمود.

ماده ۸۱- الف- در جائیکه گردهای بسیار نرم به وسیله دستگاههای هوایی (اتوماتیک) که قسمتهای فلزی دارد انتقال داده میشود بایستی قسمتهای فلزی در طول تمام مسیر انتقال گرد از نظر هدایت الکتریکی بیکدیگر و بزمین وصل شود.
ب- در جائیکه با گردهای نرم آلومینیوم یا مانیریوم کار میکنند باید به وسیله یابنده (دلکتور) یا ابزارهای مناسب دیگری محل انباشته شدن بارهای الکتریسیته ساکن را پیدا کرد.

ماده ۸۲- در جائیکه خطرات مخصوص مربوط به استعمال مواد منفجره یا چاشنی های حساس وجود دارد باید کفشهای مخصوص ضد الکتریسیته ساکن و ماسکهای محافظ صورت به کار برد.

بخش چهارم - وسائل دفع و خنثی کردن الکتریسیته ساکن یا رادیواکتیو

ماده ۸۳- در جائیکه انباشته شدن بارهای الکتریسیته ساکن احتمال خطر دارد و اقدامات مشروحه در مواد ۷۶ تا ۸۲ مقررات این فصل برای رفع خطر موثر یا عملی نیست باید از وسائل دفع و خنثی کردن الکتریسیته ساکن استفاده کرد و این وسائل باید طوری ساخته و نصب شده باشد تا از بروز جرقه آتش افروز جلوگیری نماید.

ماده ۸۴- وسائل رادیواکتیو که برای از بین بردن بارهای الکتریسیته ساکن مورد استفاده قرار میگیرد و باید طوری ساخته و محفوظ و نصب شده باشد که تشعشع رادیواکتیو بکارگران صدمه ای نرساند.

بخش پنجم - رنگ پاشی با پیستوله

ماده ۸۵- رنگ پاشی با پیستوله باید کلیه اشیاء فلزی که رنگ یا لعاب به آنها پاشیده میشود و همچنین قسمت های فلزی از قبیل اطاقک غرفه مخزن رنگ و وسائل تهویه را بزمین وصل کرد.

ماده ۸۶- پیستوله رنگ پاشی باید به وسیله مفتول فلزی یا بوسائل مناسب دیگر بزمین وصول شود.

فصل ششم
تاسیسات و ادوات الکتریکی در محیط های قابل اشتعال و انفجار

بخش اول - پیشگیریهای عمومی

ماده ۸۷- دستگاههائیکه خطر انفجار مخلوطهای گاز و یا بخار قابل اشتعال وجود دارد نباید دستگاهها و ادوات الکتریکی را قرار داد مگر اینکه ساختمان آنها طوری باشد که در مقابل خطر انفجار و اشتعال حفاظت شده باشد.

ماده ۸۸- دستگاهها و وسائل الکتریکی و فنی در مقابل خطر انفجار و اشتعال حفاظت شده که شامل یکی از مشخصات زیر باشد.
الف- از نوع ضد انفجار (ضد اشتعال) باشد یا
ب- دائماً تحت فشار هوای پاکی که فشار آن اندکی بیش از هوای محیط خود باشد قرار گیرد.
ج- یا با گاز بی اثری که فشار آن اندکی از فشار هوای محیط آن بیشتر است پر شده باشد.
د- طرح و ساختمان آن کاملاً بیخطر باشد یعنی انرژی مدار آن ها باندازه ای باشد که جرقه آتش افروز تولید ننماید.
ه-- نوعاً تهویه شود.
و- ساختمان آن نوعی باشد که مقام صلاحیتدار استفاده از آن را برای آن وضع خاص مورد تائید قرار دهد.

بخش دوم - موتورهای الکتریکی

ماده ۸۹- الکترو موتورهائی که در کارگاههای محتوی گازهای قابل اشتعال و یا انفجار با غبارهای قابل اشتعال نصب میشود باید از نوع ضد انفجار و ضد اشتعال باشد.

بخش سوم - دستگاههای ضد انفجار (ضد اشتعال)

ماده ۹۰- دستگاههای الکتریکی ضد انفجار باید طوری ساخته شده باشد که به کار بردن آنها در محیط خطرناک مورد بحث در این فصل از طرف مقام صلاحیتدار گواهی شده باشد و بعداً هیچگونه تغییری که موجب اختلال در وضع حفاظتی اولیه آنها می‌شود نباید داده شود.

ماده ۹۱- هادیهای ناقل جریان برق بدستگاههای ضد انفجار باید در لوله های فولادی که بهم پیچ شده باشد قرار داده شود یا از نوع کابلهای با زره فولادی یا کابلهای با روپوش فلزی و عایق معدنی باشد و این هادیها را باید طوری بدستگاه وصل کرد که خاصیت ضد انفجار آن را حفظ نمایند.

بخش چهارم - سیمکشی داخل لوله

ماده ۹۲- در جائیکه لوله ای حافظ هادیهای الکتریک از محیط بی خطر به محیط خطرناک میرود باید در نقطه ای که لوله وارد منطقه خطرناک میشود جعبه های مخصوص ضد انفجار مسدود کننده قرار داد و در محل اتصال لوله هائی که قطرشان بیشتر از ۲۵ میلیمتر (یک اینچ) باشد و همچنین بین سر کابلها و دستگاههای الکتریکی باید جعبه ضد انفجار مسدود کننده قرار داد مگر آنکه ضد انفجار بودن مجموعه کابل ها جداگانه از طرف مقامات صلاحیتدار تایید شده باشد.

ماده ۹۳- شعاع قوسی لوله ها باید اقلاً سه برابر قطر آنها باشد.

بخش پنجم - کابلهای زره دار

ماده ۹۴- در جائیکه احتمال آسیب های مکانیکی میرود کابلها باید زره دار باشد.

ماده ۹۵- در جائیکه طول زیادی از کابلهای با عایق کاغذی آغشته بروغن بحالت قائم قرار می‌گیرد باید تدابیر لازم به کار برد تا روغن آنها خارج نگردد.

ماده ۹۶- محفظه فلزی دستگاههای برقی و یا ادوات ضد انفجار باید به وسیله لحیم کاری - پیچ و مهره و یا بستهای مناسب بیکدیگر و به غلاف فلزی کابل متصل گردد تا پیوستگی الکتریکی آنها تامین شود.

بخش ششم - کابلهای زره دار با عایق معدنی

ماده ۹۷- وسیله اتصال کابل های فوق باید طوری باشد که ضد انفجار بوده و از نفوذ رطوبت بعایق کابل جلوگیری نماید.

بخش هفتم - سیم ها و کابلها

ماده ۹۸- غلاف فلزی خارجی عایق شده کابلها نباید به عنوان هادی جریان اصلی مورد استفاده قرار گیرد.

ماده ۹۹- در جائیکه کابلهای یا غلاف فلزی از روی قسمتهای فلزی ساختان‌ها یا اسکلتهای فلزی عبور میکند باید دارای تکیه گاههای عایق باشد و یا محکم بآن قسمتهای فلزی وصل شده باشد.

بخش هشتم - دستگاههای ضد انفجار تحت فشار

ماده ۱۰۰- دستگاه تحت فشار باید در تمام مدتیکه به منبع انرژی الکتریکی وصل است در معرض فشار هوای پاک یا گاز بی اثر که میزان فشار آن همیشه ثابت و بیش از هوای محیط دستگاه باشد قرار گیرد.

ماده ۱۰۱- در این نوع دستگاهها وسائل مناسبی باید پیش بینی شود تا در صورت کاهش فشار هوای دستگاه جریان برق آن را قطع کند.

ماده ۱۰۲- این دستگاه ها بایستی با فشارسنج دقیقی مجهز باشد که همیشه فشار حقیقی هوای پاک یا گاز بی اثر داخل آن ها را نشان دهد.

بخش نهم - دستگاههای بی خطر

ماده ۱۰۳- خصوصیات فنی مدار ایندستگاهها باید از طرف مقام صلاحیتدار مورد آزمایش قرار گرفته و بیخطر بودن آنها برای محیط موردنظر تایید شده باشد.

ماده ۱۰۴- مدارها و دستگاههای بی خطر نباید پس از نصب و بازدید و گواهی مقام آزمایش کننده صلاحیتدار تغییر داده شود و اینگونه مدارها باید از سایر مدارها از لحاظ الکتریکی مجزا باشد.

بخش دهم - تهویه مصنوعی

ماده ۱۰۵- موتورهای بزرگ و دستگاههائی که طبق مواد مذکور در این فصل حفاظت نشده باید از نوع موتورها و دستگاههای بسته باشد عمل تهویه آنها با مقدار کافی هوای پاک و تازه که با فشار بداخل آن وارد و به وسیله لوله های خرطومی مصنوعی خارج میشود انجام گیرد.
سیمهای هوایی

ماده ۱۰۶- از سیم های لخت هوایی فقط تا منطقه خطر میتوان استفاده کرد و انتهای آنها قبل از رسیدن به منطقه خطر باید با وسائل مخصوص حفاظتی موثر در مقابل اضافه ولتاژ (سورنانسیون) مجهز باشد.

ماده ۱۰۷- در جائی که برای ادامه شبکه برق در حوزه خطر از کابلهای زره دار و یا غلاف فلزی استفاده میشود باید غلاف فلزی یا زره کابلها از لحاظ الکتریکی بیکدیگر مربوط و کاملاً بزمین وصل شده باشد.

ماده ۱۰۸- تمام کابلهای برق و حتی کابلهای مخابرات زیر زمینی باید در عمق بیش از ۵۰ سانتیمتر (۲۰ اینچ) زیر زمین قرار داده شود تا در مقابل آسیبهای مکانیکی اتفاقی محفوظ باشد.

بخش دوازدهم - انفصال

ماده ۱۰۹- ساختمان و نصب تمام ادوات الکتریکی که احتیاج بمراقبت و تعمیرات مکرر دارند باید طوری باشد که در موقع لزوم بتوان به آسانی آنها را از مدار الکتریکی جدا کرد.

ماده ۱۱۰- در جائیکه کلیدهای جداکننده بلاواسطه مجاور دستگاهی که به آن جریان میدهد قرار نگرفته باشد باید هنگام باز بودن دستگاه در محیط قابل اشتعال برای معاینه و یا تعمیر اقدامات احتیاطی به منظور جلوگیری از اتصال شبکه بدستگاه اتخاذ گردد.

ماده ۱۱۱- هر کلید جدا کننده باید دارای پلاک معرف دستگاهیکه به آن جریان میدهد باشد.

بخش سیزدهم - فیوزها

ماده ۱۱۲- فیوزها را باید در خارج محیط خطر قرار داد و در صورتی که این امر امکان نداشته باشد باید برای آنها محفظه های بسته ضد انفجار پیش بینی کرد و در این محفظه ها باید فقط وقتی باز شود که فیوزها از مدار جریان قطع شده باشد.

بخش چهاردهم بازرسی و نگهداری وسائل و ادوات الکتریکی

ماده ۱۱۳- تمام ادوات الکتریکی بانضمام وسائل روشنائی برقی باید بدقت مراقبت و نگهداری شود و حداقل هر ۱۰ ماه یک مرتبه به وسیله اشخاص فنی صلاحیتدار بازرسی شود.

بخش پانزدهم - روشنائی برقی

ماده ۱۱۴- روشنائی محیط قابل اشتعال باید به وسیله لامپهای الکتریکی نصب شده در خارج از آن محیط تامین گردد مگر آنکه بیخطر بودن آنوسائل به تصویب مقامات صلاحیتدار رسیده باشد.

بخش شانزدهم - الکتریسیته ساکن

ماده ۱۱۵- تمام دیوارها- سقفها و وسائل فلزی و بدنه ماشین آلات باید به طور موثر بزمین اتصال داده شده باشد.

ماده ۱۱۶- در محیطی از کارگاه که مایعات قابل اشتعال تولید میشود باید میزان رطوبت هوا را بیش از ۵۰ درصد نگهداشت.

فصل هفتم
حفاظت ادوات الکتریکی در محلهائیکه در آنجا خطر انفجار غبارهای غیر آلی مانند گرد آلومینیوم، منیزیوم و سایر گردهای غیر آلی قابل اشتعال تولید میشود یا بمصرف میرسد.

بخش اول - وسائل کنترل الکتریکی

ماده ۱۱۷- کلیدها و وسائل به کار انداختن موتورها - فیوزها و تمام دستگاههای خودکار و وسائل مشابه آنها باید خارج از حوزه خطر قرار گیرد.

ماده ۱۱۸- ساختمان وسائل فرمان برای راه انداختن و متوقف ساختن موتورها باید طوری باشد که غبار در آن نفوذ نکند- هر جا که استفاده از این نوع ساختمان مقدور نباشد باید فرمانها در محفظه های ضد انفجار قرار گیرد.

بخش دوم - موتورهای الکتریکی

ماده ۱۱۹- ساختمان موتورهای الکتریکی باید طوری باشد که غبار در آنها نفوذ نکند هر جا که استفاده از این نوع موتورها مقدور نباشد باید موتورها در محفظه های ضد انفجار قرار گیرد.

بخش سوم - بخاریهای برقی

ماده ۱۲۰- ساختمان بخاریهای برقی که در این نوع مکان ها به کار میرود باید طبق مقررات آیین نامه مواد قابل اشتعال و انفجار فصل حرارت باشد.

بخش چهارم - کنترل نفوذ الکتریسیته بزمین

ماده ۱۲۱- وسائل حفاظت در مقابل اضافه بار و اتصال کوتاه (مانند فیوز. کلید خودکار و غیره) باید با وسایل خودکار دیگری برای جلوگیری از نفوذ غیرعادی الکتریسیته بزمین مجهز گردد تا در صورتی که مقدار نفوذ الکتریسیته بزمین از ده درصد حساسیت وسیله حفاظت تجاوز کرد بتواند تمام مدار یا قسمت معیوب آن را از شبکه قطع نماید.

بخش پنجم - ادوات الکتریکی قابل حمل

ماده ۱۲۲- ادوات الکتریکی قابل حمل نباید در محیط خطر مورد استفاده قرار گیرد.

بخش ششم - الکتریسیته ساکن

ماده ۱۲۳- در محیط های مشمول این فصل باید احتیاطها و پیش گیری های لازم در مقابل الکتریسیته ساکن طبق مواد فصل پنجم این آیین نامه به عمل آورد.

ماده ۱۲۴- در کارخانه ها و موسساتیکه گرد آلومینیوم یا منیزیوم موجود است تمام اشخاص باید کفشهای ضد الکتریسیته ساکن بپوشند.

فصل هشتم

بخش اول - پیشگیریهای عمومی

ماده ۱۲۵- در کارگاهها و محلهائیکه موادی از قبیل آرد - ادویه- نشاسته، شکر کاکائو و نظایر آن که غبارهای قابل اشتعال ایجاد می‌نماید تهیه. مصرف یا انباشته میشود باید مقررات زیر رعایت گردد.
الف- موتورهای الکتریکی و مولدهای برق دارای محفظه های خاصی باشد که غبار در آنها نفوذ نکند و بیخطر بودن آنها مورد تایید مقامات صلاحیتدار واقع شده باشد و یا در مکانهائیکه غبار نمیتواند در آن نفوذ نماید و به وسیله هوای پاک تهویه میشود ننصب شده باشد.
ب- اگر وسائل کنترول موتورها از نوعی باشد که موتور را از دور کنترل کند، اتصالهای کلید کنترل یابد.
۱- یا از نوعی باشد که غبار در آن نفوذ نکند.
۲- یا در اطاقهای جداگانه ای که غبار در آن نفوذ نمیکند نصب گردد.
ج- ساختمان تمام ادوات و آلات الکتریکی باید طوری باشد که حرارت هیچ یک از قسمتهای خارجی آنها که ممکن است بغبار آلوده شود بدرجه اشتعال غبار نرسد.

بخش دوم - فیوزها

۱۲۶- فیوزها باید در خارج از محیط خطر قرار داده شود هر جا که این عمل امکان نداشته باشد باید فیوزها را در محفظه ای نصب شود که غبار در آن نفوذ نکند و سرپوش آن را قبل از قطع مدار الکتریکی نتوان پر کرد.

بخش سوم - روشنائی مصنوعی

ماده ۱۲۷- روشنائی مصنوعی داخل انبارها و آلات نقاله و بالابرها یا ساختان‌ها و وسائل مشابه که در تولید یا استعمال مواد مولد غبار آلی قابل اشتعال مورد استفاده قرار میگیرد باید به وسیله لامپهای محفوظ در حساب های غیرقابل نفوذ تامین شود و این حساب‌ها باید:
الف- در مقابل آسیبهای مکانیکی به طرز مناسبی محافظت شده باشد.
ب- در داخل دیوار یا سقف طوری کار گذاشته شود که از آنها برآمدگی نداشته باشد.
ج- به وسیله کلیدی که غبار در آن نفوذ نمیکند از خارج قطع و وصل شود.

فصل نهم
وسائل و ماشینهای برقی قابل حمل

۱۲۸ - دسته وسائل و ماشینهای برقی قابل حمل باید از مواد عایق ساخته شده یا دارای روپوش عایق باشد.

ماده ۱۲۹- وسائل و ماشینهای برقی قابل حمل باید با کلیدهائی که روی سیم فلز قرار گرفته و در بدنه یا دسته آنها کار گذاشته شده مجهز بوده و دارای خصوصیات زیر باشد.
الف- باید تحت فشار فنری قرار گیرد به طوریکه فقط وقتی کارگر بروی اهرم کلید فشار میدهد مدار الکتریکی وصل بوده و با برداشتن دست از روی اهرم جریان برق قطع گردد.
ب- جای کلید طوری انتخاب شده باشد که خطر به کار افتادن اتفاقی وسائل و ماشین های برقی مزبور هنگامیکه در محلی قرار داده میشود یا از آنها استفاده نمیگردد به حداقل ممکنه برسد.

ماده ۱۳۰- در مواردی که وسائل و ماشینهای برقی دستی قابل حمل ضمن بنای ساختان‌ها یا در فضای آزاد مشابه آن به کار برده می‌شود خطر معیوب شدن عایق ابراز و سیم اتصال زمین وجود داشته باشد ولتاژ متناوب منبع جریان این وسائل نباید از ۱۱۰ ولت تجاوز نماید.

ماده ۱۳۱ - در مواردی که برای تقلیل ولتاژ شبکه بمقدار توصیه ده در بند بالا از ترانسفورماتور استفاده میشود ترانسفورماتور باید دارای دو سیم پیچی مجزی باشد و از نقطه وسط سیم پیچی دوم سیمی خارج شده باشد که در موقع کار این سیم بزمین اتصال داده شود.

ماده ۱۳۲ - در جائیکه کاهش ولتاژ متناوب بمقدار کمتر از ۱۱۰ ولت مقدور نباشد باید احتیاطهای زیر را به عمل آورد.
الف- ترانسفورماتور مجزایی با نسبت تبدیل یک بیک میان شبکه اصلی و ابزارهای دستی برقی قابل حمل قرار داده شود تا مدار دو باحتیاج باتصال زمین نداشته باشد.
ب- اتصال زمین بایستی وسیله یک مدار فرعی به نحوی کنترل خود که در صورت قطع اتصال زمین وسیله کنترل مزبور مدار اصلی تغذیه ابزار دستی را قطع نماید.
ج- وسائل کنترل پیوستگی سیم اتصال زمین باید طوری پیش بینی شده باشد تا بکارگران امکان دهد که خود آنها هر موقع که خواسته باشند بتوانند پیوستگی زمین را بسهولت آزمایش نمایند.

ماده ۱۳۳- موتورها و هادیها، کابلهای اتصالی و دو شاخه های ابزارهای برقی قابل حمل باید دارای خصوصیات و شرایط کلی گفته شده در فصول مربوطه این آیین نامه باشند.

ماده ۱۳۴- ابزارهای الکتریکی دستی قابل حمل باید به وسیله دوشاخه و پریزی که دارای اتصال اضافی برای سیم اتصالی بزمین است بشبکه وصل شود.

ماده ۱۳۵- در مواردی که شدت جریان زیاد باشد پریز باید به وسیله کسیکه برخود آن نصب شده کنترل شود.

ماده ۱۳۶- برای اجتناب از طولانی شدن کابل های اتصالی ابزارهای الکتریکی قابل حمل باید محل نصب پریزهای ثابت نزدیک محل کار باشد.

ماده ۱۳۷- هرجا که امکان غیر باشد کابلهای اتصالی ابزارهای الکتریکی دستی قابل حمل را باید در ارتفاعی آویخت که اشخاص بتوانند آزاد راه از زیر آنها عبور نمایند.

ماده ۱۳۸- ابزارهای الکتریکی قابل حمل معلق درخت باید به وسیله سر طناب با زنجیر وزنه برداری نگهداری شود.

ماده ۱۳۹- برای نقل مکان ابزارهای الکتریکی قابل حمل سنگین باید کمربند با حمایل مخصوصی جهت کارگران پیش بینی شده باشد و از این کمربند یا حمایل نباید برای نگهداشتن آن ابزارها در موقع کار استفاده کرد.

ماده ۱۴۰- کارگرانی که با ابزارهای الکتریکی قابل حمل کار میکنند باید از پوشیدن لباس های گشاد با گوشه های آزاد و دستکشهای غیر لاستیکی اجتناب نمایند.

فصل دهم
تعمیرات الکتریکی

ماده ۱۴۱- مادام که اطمینان حاصل شده است مدار الکتریکی برق دار نسبت تعمیرات روی آن اکیداً ممنوع است.

ماده ۱۴۲- به استثنای موارد فوق العاده ضروری هرگز نباید بتعمیر مدارهای الکتریکی برق دار پرداخت.

ماده ۱۴۳- تعمیرکاری قسمتهای برق دار مدارهای الکتریکی باید منحصراً در موارد زیر انجام گیرد.
الف- به دستور شخص فنی مسئول
ب- تحت نظارت مستقیم و دائمی شخص فنی که با دستگاه تحت تعمیر و کاریکه باید انجام بگیرد و همچنین خطرات احتمالی ناشی از آن آشنائی کامل داشته باشد و بتواند تمام اقدامات لازم برای جلوگیری از. ..... ضمن کار را فوراً به عمل آورد.

ماده ۱۴۴- شخص فنی مسئول قبل از آنکه اجازه کار کردن یا هر نوع مدار الکتریکی و ماشین با دستگاه الکتریکی را بدهد باید یقین حاصل کند که:
الف- مدار یا ماشین با دستگاه الکتریکی موردنظر از منبع برق کاملاً قطع شده است.
ب- کلیدها یا کلیدهای خودکاری که مدار یا ماشین با دستگاه الکتریکی را کنترل می‌نماید در وضع قطع به طور مطمئن قفل شده است.
ج- اقدامات دیگری که در هر مورد خاص برای جلوگیری از استقرار مجدد جریان قبل از اتمام تعمیر و دورشدن تعمیرکاران ضروری باشد به عمل آمده است.

ماده ۱۴۵- پس از تعمیرات باید فقط به دستور سریع شخص فنی صلاحیتدار برق مجدد وصل شود.

ماده ۱۴۶- در موقع تعمیر مدارهای الکتریکی.کابلها یا سیمهای هوایی انتقال قدرت که احتمال دارد از جهات مختلف تغذیه شوند باید هر دو طرف قسمتی از آن مدار یا کابل یا سیم هوایی را به طور مطمئنی از منبع قدرت قطع نمود.

ماده ۱۴۷- طرفین قسمتی از سیم های هوایی را که باید تعمیر شود علاوه بر قطع نمودن از منبع قدرت باید در صورت لزوم بزمین وصل کرد.

ماده ۱۴۸- تمام تعمیرکاران هنگام بالا رفتن از تیرهای سیم هوایی باید کمربند اطمینان با استحکام کافی طبق مقررات آیین نامه وسائل حفاظت انفرادی داشته باشند و مورد استفاده قرار دهند.

ماده ۱۴۹- تمام ابزارهائی که برای تعمیر تاسیسات الکتریکی به کار برده میشود مانند انبردست، آچار پیچ گوشتی و فیوزکش و نظائر آن باید.
الف- دسته عایق قوی و محکم داشته باشند.
ب- برای کار موردنظر مناسب باشند.

ماده ۱۵۰- تعمیرکارانی که با دستگاههای الکتریکی کار میکنند باید علاوه بر استفاده از ابزارهای عایق منحنی شده در صورت لزوم نکات حفاظتی زیر را رعایت نمایند.
الف- دستکشهای لاستیکی محکمی مطابق با مقررات آیین نامه وسائل حفاظت انفرادی به دست گرفته و روی آنها دستکش چرمی محکم دیگری بدون دگمه های فلزی بپوشند.
ب- هنگام کار روی چهارپایه و سکوها و فرشهائیکه کاملاً از زمین عایق شده باشند، بایستند.

ماده ۱۵۱- قبل از تعویض فیوزهای محتوی مدارهای الکتریکی باید آن مدارها را از منبع انرژی قطع کرد اگر این عمل امکان پذیر نباشد کارگریکه فیوز را عوض میکند باید صورت و چشمهای خود را کاملاً محافظت نماید.

ماده ۱۵۲- هنگام دست زدن به فیوزهای مدار برق دار کارگران باید نکات زیر را رعایت نمایند.
الف- از ابزارهای مناسب و مخصوص کشیدن فیوز (مانند فیوزکش) استفاده کنند.
ب- روی چهارپایه ها یا فرشهای عایق خشکه بایستند.

ماده ۱۵۳- تمام تعمیرکاران برق باید:
الف- تعلیمات کافی مربوط بتنفس مصنوعی و کمکهای اولیه را دیده باشند.
ب- تحت نظر مربی کاملاً واردی منظماً بتمرین تنفس مصنوعی و کمکهای اولیه بپردازند.

ماده ۱۵۴- هرگاه هنگام کار کردن در دیگهای بخار مخازن سایر ظروف سربسته برای روشنائی و یا نیروی محرکه از برق استفاده شود.
الف- ولتاژ مدارک مربوطه نباید از مقادیر زیر تجاوز کند.
۱- ۱۰۰ ولت برای جریان مستقیم
۲- ۴۹ ولت (ولتاژ موتربین فازها) در جریان سه فازیکه نقطه صفر آن بزمین وصل شده باشد.
۳- ۲۴ ولت در جریان یک فاز
ب- فقط کابلهای قابل انعطاف با عایق قوی و سرپیچهای ساخته شده از ماده عایق استقبال شود.
ج- لامپ باید حفاظ مافی داشته باشد تا از شکستن آن جلوگیری شود.
د- کابلها با هادیهای قابل انعطاف باید طوری قرار گرفته باشد که در اثر تماس با اشخاص ایجاد خطر نماید.

ماده ۱۵۵- مقامات صلاحیتدار مذکور در این آیین نامه را در هر مورد وزارت کار تشخیص و تعیین خواهد نمود.

این آیین نامه به موجب ماده ۴۷ قانون کار مشتمل بر ۱۵۵ ماده و ۱۶ تعریف که در مقدمه آیین نامه درج شده و در نود و دومین جلسه مورخه ۳ /۷ /۴۱ شورای عالی حفاظت فنی مطرح و به تصویب نهایی رسیده و قابل اجرا است.

دریافت فایل پی‌دی‌اف