دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه آموزش ایمنی کارفرمایان، کارگران و کارآموزان

این دستورالعمل به استناد ماده ۹ آیین‌نامه آموزش ایمنی کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مصوب مورخ ۱۳۸۸/۱۲/۳شورای عالی حفاظت فنی که در تاریخ ۱۳۸۹/۳/۵ به امضای وزیر محترم کار و امور اجتماعی رسیده، تهیه گردیده است.

۱- واژه های کلیدی

۱-۱- دوره های آموزشی ایمنی: مجموعه فرایند آموزش که دارای هدف، محتوی، برنامه و ارزشیابی است و باهدف ارتقای سطح آگاهی و دانش ایمنی برای مخاطبین برگزار می‌گردد و می‌تواند در یک مکان خاص و یا به صورت مجازی و غیرحضوری اجرا شود.

۲-۱- مرکز تحقیقات ستاد: مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار وزارت کار و امور اجتماعی مستقر در تهران

۳-۱- مراکز تابعه: مراکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار مستقر در استان های کرمان، آذربایجان شرقی، خوزستان و خراسان رضوی و سایر مراکزی که از این پس راه اندازی می گردند.

۴-۱- محتوای دوره های آموزش ایمنی: محتوای آموزش مطابق استاندارد مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار تعیین می‌شود و این محتوا مشتمل بر سرفصل مباحث قابل ارایه در برنامه های آموزشی است که منطبق با نوع دوره و سطوح شرکت کنندگان تدوین می‌گردد.

۵ -۱- مدت زمان دوره ها: براساس نوع دوره و مطابق با شرایط شرکت کننده ها تعیین می‌شود.

۶ -۱- گواهینامه: به شرکت کنندگان پس از طی دوره و در صورت کسب قبولی توسط مراجع ذیصلاح گواهینامه تعلق خواهد گرفت.

۷-۱- مجوز صلاحیت: موسسات، اشخاص حقیقی، حقوقی و همچنین مشاورین حفاظت فنی و خدمات ایمنی که از مرکز تحقیقات ستادی وزارت کار و امور و مراجع صلاحیت دار مجوز فعالیت در زمینه آموزش ایمنی را کسب نموده اند، می‌توانند با رعایت محتوی و سرفصل دوره های آموزش و شرایط برگزاری، این دوره ها را در محل مناسب اختصاصی یا در محل کارگاه و یا به صورت مجازی برگزار کنند و در پایان دوره گواهینامه صادر نمایند.

۸ -۱- مرجع صلاحیت دار رسیدگی به شکایات و تخلفات: این مرجع به موجب کمیته‌ای خواهد بود که در مرکز تحقیقات ستادی مستقر بوده و اعضای آن شامل: رئیس مرکز تحقیقات ستادی، مدیر کل بازرسی کار، یک نفر بازرس کار استان (به انتخاب مدیرکل بازرسی کار) یک نفر کارشناس آموزش مرکز تحقیقات ستادی، یک نفر نماینده اداره کل حراست و یک نفر مشاور حفاظت فنی و خدمات ایمنی (بدون حق رای) می‌باشد. مسئولیت این کمیته با رئیس مرکز تحقیقات می‌باشد و در صورت تخلف توسط مجریان در آیین‌نامه آموزش کارفرمایان، کارگران و کارآموزان و این دستورالعمل، کمیته مذکور موضوع را رسیدگی می‌نماید.

تبصره اختیارات کمیته مذکور قابل واگذاری به کمیته‌های استانی می‌باشد که ترکیب آن شامل: مسئول مرکز تحقیقات در استان، رئیس اداره بازرسی کار، یک نفر بازرس کار استان (به انتخاب مدیرکل استان) یک نفر کارشناس آموزش مرکز تحقیقات در استان، رئیس حراست اداره کل استان و یک نفر مشاور حفاظت فنی و خدمات ایمنی (بدون حق رای) می‌باشد و درصورت عدم وجود مرکز تحقیقات در استان به جای مسئول مرکز تحقیقات و کارشناس آموزش به ترتیب مدیرکل استان و نماینده آموزشی ادارات کل استان‌ها جایگزین آن‌ها خواهند شد.

۹-۱- مجری دوره آموزشی: علاوه بر مرکز تحقیقات ستادی و مراکز تابعه، موسسات و کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که مجوز برگزاری این دوره ها را اخذ نموده‌اند نیز به عنوان مجری دوره حق برگزاری دوره های آموزشی فوق را خواهند داشت.

۲- فراگیران
به استناد ماده ۸۵ قانون جمهوری اسلامی ایران کلیه کارفرمایان. کارگران و کارآموزان (کارورزان) مشمول قانون کار موظف به گذراندن دوره‌های آموزش ایمنی متناسب با شغل. در بدو استخدام و حین خدمت می‌باشند.

۳- ساختار دوره ها

۱-۳- دوره‌های آموزش ایمنی مقدماتی: شامل دوره هایی است که در آن خطرات محیط کار و اصول اولیه ایمنی کار برای ایجاد و ارتقاء سطح آگاهی فرهنگ ایمنی، آموزش داده می‌شود.

۲-۳- دوره های آموزش تخصصی ایمنی: شامل دوره هایی است که در آن آموزش تخصصی با توجه به ویژگی های شغل در جهت افزایش آگاهی های تخصصی در مورد شغل مشخص به فراگیران ارایه می‌شود تا موجب افزایش سطح دانش آنها نسبت به خطرات و حوادث احتمالی در آن رشته و پیشگیری از حوادث احتمالی در هنگام کار گردد.

۴- روش های انجام آموزش

۱-۴- آموزش حضوری: به روشی گفته می‌شود که در آن آموزش به صورت حضوری و با شرکت علاقمندان در کلاس و براساس استانداردهای تعریف شده از سوی مرجع ذیصلاح با محتوا و سرفصل دروس مشخص تدریس انجام شده و در پایان دوره آزمون مربوط برگزار می‌شود. آموزش حضوری می‌تواند به صورت حضور درکلاس و یا در محل کارگاه باشد.

۲-۴- آموزش مجازی، (LearningE): به روشی از آموزش اطلاق می‌شود که در آن اطلاعات مربوط به صورت غیرحضوری و از طریق مکتوب یا به صورت الکترونیکی (CD و مولتی مدیا) و اینترنت در اختیار علاقمندان قرار می‌گیرد و پس از پاسخ به سوالات یا انجام تکالیف خواسته شده به صورت کتبی و الکترونیک یا از طریق اینترنت در سایت مورد نظر قرار داده می‌شود و سنجش صورت می‌گیرد.

۳-۴- آموزش ترکیبی: آموزش مجازی قابل ترکیب با آموزش حضوری می‌باشد که به آن دوره های ترکیبی گفته می‌شود در این دوره سنجش آزمون و ارزیابی به صورت حضوری انجام می‌شود.

۵ - زمان آموزش

۱- ۵ - آموزش کوتاه مدت: آموزش هایی که مدت آن ۸ ساعت یا کمتر باشد.

۲ - ۵ - آموزش میان مدت: به آموزشی گفته می‌شود که مدت آن بیشتر از ۸ ساعت باشد.

۶ - نوع آموزش

۱-۶ - بدو استخدام: برای هر فراگیر در زمان قبل از شروع به کار و پیش از ورود به محل کارگاه این آموزش ها ارایه می‌گردد و از طریق آن با خطرات عمومی و تخصصی مربوطه به شغل خود و کارگاه آشنا می‌شود. حداقل دوره آموزش بدو استخدام ۳ ساعت می‌باشد.

۲-۶ - ضمن خدمت و بازآموزی: هر فراگیر بایستی آموزش ضمن خدمت و بازآموزی در زمینه ایمنی که توسط مرجع ذیصلاح و ادارات کار و امور اجتماعی استان‌ها و حسب شرایط از طرف کارفرما تعیین و نحوه استمرار آن مشخص می‌گردد را طی نماید. بدیهی است در صورتی که ماهیت شغل یا محل کار فراگیرتغییر کند آموزش های مرتبط با نوع کار جدید باید طی شود و گواهی مربوط به آن اخذ گردد.

۳-۶ - آموزش های ویژه: در صورتی که تغییری در شرایط و فرایند کار ایجاد شود، آموزش ایمنی ویژه آن عملیات باید بلافاصله طی شود و اطلاعات ایمنی مربوط به آن در اختیار فراگیر قرار داده شود.

۷- محل آموزش

۱-۷- مراکز تحقیقاتی و ادارات کار و امور اجتماعی استان‌ها: از فضای آموزشی مرکز تحقیقات ستادی و مراکز تابعه و همچنین ادارات کار و امور اجتماعی استان‌ها و با هماهنگی از سایر مکان های آموزشی که امکانات برگزاری کلاسهای آموزشی در آن وجود داشته باشد برای برگزاری دوره های آموزش ایمنی عمومی و تخصصی استفاده خواهد شد.

۲-۷- محل کارگاه: بنا به درخواست واحد های متقاضی برگزاری دوره های آموزشی در واحد و با استفاده از فضا و امکانات آن کارگاه امکان پذیر می‌باشد. در این صورت تهیه کلیه امکانات مربوطه کمک آموزشی از قبیل رایانه، ویدیو پروژکتور و وایت برد به عهده متقاضی می‌باشد.

۸ - گواهینامه های آموزشی

۱- ۸ - در پایان دوره های آموزشی و پس از آزمون در صورت احراز شرایط و موفقیت در کسب حداقل نمره تعیین شده (۱۰ از ۲۰) گواهینامه طی دوره به شرکت کنندگان اعطا می‌گردد. این گواهینامه ها مشتمل بر مشخصات زیر است و ممهور به مهر مرجع صلاحیت دار خواهد بود:
نام و نام خانوادگی شرکت کننده - کد ملی - کد پستی - نوع دوره آموزشی - نام دوره آموزشی - زمان و ساعت دوره آموزشی - کد اختصاصی دوره - رتبه کسب شده و نام و مشخصات برگزارکننده دوره

تبصره - اتخاذ تدابیر لازم در جهت ارتقای ضریب ایمنی گواهینامه صادره از سوی مراجع صادر کننده گواهینامه ضروری است.

۲- ۸ - برای دوره های آموزشی بالاتر از ۸ ساعت و صدور گواهینامه می‌بایست کد دوره اختصاصی از مرکز تحقیقات ستادی اخذ گردیده و توسط مراجع ذیصلاح اجرا گردد.

۹- مجریان دوره های آموزشی

۱- ۹- مرکز تحقیقات ستادی و مراکز تابعه: مرکز تحقیقات ستادی و مراکز تابعه با تایید مرکز تحقیقات ستاد، اقدام به اجرای دوره های آموزشی با سرفصل استاندارد مورد تایید می نمایند.

۲- ۹- مشاوران حفاظت فنی و خدمات ایمنی: به استناد ماده۳ آیین‌نامه مشاوران حفاظت فنی و خدمات ایمنی دارای مجوز فعالیت آموزش از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار می‌باشند با رعایت محتوای دوره ها و سرفصل های عنوان شده در دوره های عمومی و تخصصی و با هماهنگی با مرکز تحقیقات ستادی و اخذ کد دوره مورد نظر مجاز به اجرای دوره های آموزش ایمنی فوق الذکر خواهند بود.

۳ - ۹- بازرسان کار سراسر کشور: به استناد بند ج ماده ۹۶ قانون کار جمهوری اسلامی ایران بازرسان کار سراسر کشور می‌توانند به امر آموزش ایمنی کار با هماهنگی مرکز تحقیقات و ادارات کار و امور اجتماعی استان ها اقدام نمایند.

۴- ۹- سایر موسسات و سازمانهایی که صلاحیت برگزاری دوره‌های آموزش ایمنی کار را از مرجع ذیصلاح اخذ نموده‌اند می‌توانند مجری برگزاری دوره‌ها در حدود اختیارات و وظایف تعیین شده باشند.

۱۰- هزینه برگزاری دوره‌های آموزشی

۱-۱۰- هزینه هر دوره آموزش که توسط مرکز تحقیقات ستاد و مراکز تابعه برگزار می‌شود، براساس مجموعه قوانین مالی و محاسباتی و تعرفه مصوب دولت و شورای اقتصاد می‌باشد و مجری هزینه فوق را به شرکت متقاضی و افراد شرکت کننده اعلام نموده و پس از پرداخت هزینه دوره توسط کارفرما و ارایه رسید بانکی و رسید مربوطه به مجری دوره، برگزاری آموزش امکان پذیر خواهد بود.

۲- ۱۰- به جهت ایجاد فضای رقابتی در مورد مشاوران حفاظت فنی و خدمات ایمنی و سایر موسسات ذیصلاح، این هزینه به صورت دوسالانه توسط انجمن صنفی مربوطه پیشنهاد و با نظارت و هماهنگی مرکز تحقیقات ستادی، تعیین و ابلاغ می‌گردد.

۱۱- نظارت بر حسن اجرای کار

۱-۱۱- نظارت بر حسن اجرای کار در استان ها با ادارات کل کار و امور اجتماعی می‌باشد.

۲-۱۱- نظارت عالیه با مرکز تحقیقاتی ستادی خواهد بود که نظارت و ارزشیابی نهایی مجریان دوره و نحوه نظارت استان ها و ادارات کل کار و امور اجتماعی به کار مجریان دوره ها در استان ها در این مرحله باز ارزشیابی خواهد شد.

۱۲- ظرفیت دوره ها

۱-۱۲- ظرفیت کلاس های برگزارشده در دوره های حضوری حداکثر تا ۳۰ نفر خواهد بود (برگزاری نشست های علمی و سمینار های آموزشی مرتبط و افزایش ظرفیت کلاس با توجه به نوع دوره و امکانات آموزشی و با تایید مراجع ذیصلاح مجاز خواهد بود).

۲-۱۲- ظرفیت دوره های مجازی بدون محدودیت بوده و نحوه برگزاری آزمون در دوره های ترکیبی با هماهنگی قبلی با مجریان دوره خواهد بود.

۱۳- تعیین نماینده آموزشی در ادارات کل کار و امور اجتماعی استانها
به منظور عملیاتی نمودن این دستور العمل، ادارات کل کار و امور اجتماعی استان‌ها یک نفر کارشناس مجرب و مطلع به عنوان نماینده آموزشی به مرکز تحقیقات ستادی معرفی می‌نمایند تا در راستای تقویت زمینه های همکاری و اجرای صحیح و بهینه کلیه برنامه های آموزشی در استان اقدامات لازم را به عمل آورند.

۱۴- اولویت بندی برای اجرایی نمودن آیین‌نامه

۱-۱۴- با توجه به گستردگی کار و محدودیت امکانات، تعیین اولویت ارایه آموزش‌های ایمنی کار و نحوه استمرار آن برای مشمولین این دستور العمل در هر استان بر عهده ادارات کل کار و امور اجتماعی می‌باشد.

۲-۱۴- کارفرمایان مکلفند در زمینه آموزش ایمنی کارفرمایان و کارگران و کارآموزان واحدهای تابعه با مراجع ذیصلاح همکاری‌های لازم را به عمل آورند.

این دستورالعمل توسط کمیته تدوین دستورالعمل اجرایی موضوع ماده ۹ آیین‌نامه آموزش ایمنی کارفرمایان کارگران و کارآموزان تهیه و در ۱۴ بند و دو تبصره در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۲/۱۹ توسط شورای عالی حفاظت فنی تدوین و در تاریخ ۱۳۹۰/۵/۲ به تصویب وزیرکار و امور اجتماعی رسید.

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی - عبدالرضا شیخ‌الاسلامی