اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی

مقدمه - نظر به اینکه زبان فارسی زبان دوم عالم اسلام و کلید بخش عظیمی از ذخایر ارزشمند علمی و ادبی تمدن اسلامی و خود از ارکان هویت فرهنگی ملت ایران است و با توجه به اینکه بنا بر اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران زبان مذکور زبان رسمی و مشترک ملت ایران است، شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور حفظ سلامت و تقویت و گسترش این زبان و تجهیز آن برای برآوردن نیازهای روزافزون فرهنگی و علمی و فنی و رفع تشتت و ایجاد هماهنگی در فعالیتهای مراکز فرهنگی و پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و سازمان دادن به تبادل گسترده و پربار تجربه در زمینه
تحقیقات و مطالعات در این حوزه و صرفه جویی در نیرو و هزینه و استفاده صحیح از کارشناسان و پژوهشگران و ایجاد مرجعی معتبر و برخوردار از وجهه و حیثیت جهانی در ایران اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی را بدین شرح تهیه و تصویب کرده است و تمهید مقدمات تاسیس آن را به وزارت فرهنگ و آموزش عالی محول می کند.

قسمت اول : اهداف

ماده ۱ - اهداف فرهنگستان زبان و ادب فارسی عبارت است از:
۱ - حفظ قوت و اصالت زبان فارسی به عنوان یکی از ارکان هویت ملی ایران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامی.
۲ - پروردن زبانی مهذب و رسا برای بیان اندیشه های علمی و ادبی و ایجاد انس با مآثر معارف تاریخی در نسل کنونی و نسلهای آینده.
۳ - رواج زبان و ادب فارسی و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج از کشور.
۴ - ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی به تناسب مقتضیات زمان و زندگی و پیشرفت علوم و فنون بشری با حفظ اصالت آن.

قسمت دوم: وظایف، تشکیلات، رئیس و دبیر

ماده ۲ - وظایف فرهنگستان عبارت است از:
۱ - سازمان دادن و تمشیت فعالیتهای ناظر به حفظ میراث زبان و ادب فارسی.
۲ - تاسیس واحدهای واژه سازی و واژه گزینی و سازمان دادن واحدهای مشابه در مراکز دانشگاهی و دیگر سازمانهای علمی و فرهنگی و هماهنگ ساختن فعالیتهای آنان از راه تعاطی تجارب.
۳ - نظارت بر واژه سازی و معادل یابی در ترجمه از زبانهای دیگر به زبان فارسی و تعیین معیارهای لازم برای حفظ و تقویت بنیه زبان فارسی در برخورد با مفاهیم و اصطلاحات جدید.
۴ - کمک به معرفی و نشر میراث زبان و ادب فارسی به صورت اصیل و معتبر.
۵ - اهتمام در حفظ فرهنگهای محلی و مردمی و جمع آوری و ضبط و نشر امثال و حکم و کلیه اعلام و اصطلاحات فارسی
در همه زمینه ها و بهره برداری از آنها برای پرورش و تقویت زبان و ادب فارسی.
۶ - سازمان دادن تبادل تجربه ها و دستاوردهای مراکز پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و تامین موجبات بهره برداری صحیح از این تجربه ها.
۷ - بهره برداری صحیح از زبانهای محلی (در داخل و خارج از ایران) به منظور تقویت و تجهیز این زبان و غنی ساختن و گستردن دامنه کار کرد آن.
۸ - معرفی محققان و ادبا و خدمتگزاران زبان و ادب فارسی و حمایت از نشر آثار ایشان و کمک به تامین وسایل فعالیت علمی و فرهنگی آنان و فراهم آوردن موجبات تقدیر از خدماتشان.
۹ - بررسی و تصویب نتایج فعالیتهای مراکز پژوهشی و فرهنگی که برای تهذیب و اصلاح یا توسعه و تقویت زبان فارسی مفید شمرده می‌شوند و ابلاغ و توصیه کاربرد آنها به موسسات علمی و فرهنگی و سازمانها و نهادهای عمومی.

ماده ۳ (اصلاحی ۱۳۸۳/۰۲/۲۹)- فرهنگستان دارای شورایی خواهد بود که ترکیب آن را اعضای پیوسته ایرانی و اعضای پیوسته فارسی زبان خارجی تشکیل می‎دهند. در بدو تاسیس فرهنگستان، شورای عالی انقلاب فرهنگی پانزده تن از محققان و ادیبان و صاحب نظران ایرانی، برجسته زبان و ادب فارسی را که علاقه خود را به این زبان و ادب به ثبوت رسانده و به نظام جمهوری اسلامی ایران وفادار باشند انتخاب و جهت صدور حکم عضویت به ریاست جمهوری معرفی می کند.

ماده ۳ مکرر(الحاقی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱): ارکان فرهنگستان عبارت است از:
۱. رئیس جمهور در مقام ریاست عالیه فرهنگستان.
۲. هیت امنای فرهنگستانها.
۳. شورای فرهنگستان.
۴. رئیس فرهنگستان.
۵. دبیر.

۴(اصلاحی ۱۳۷۹/۰۵/۱۱)- هر سه فرهنگستان موجود یک هیات امناء خواهد داشت. ترکیب هیات امناء بدین شرح خواهد بود:
۱-معاون اول رئیس جمهور به عنوان رئیس هیات امناء.
۲ و ۳ - وزرای فرهنگ و آموزش عالی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
۴ و ۵ - روسای فرهنگستانها.
۶ و ۷ و ۸ و ۹ و ۱۰ و ۱۱ - شش نفر از دانشمندان و صاحب نظران (از هر فرهنگستان ۲ نفر به پیشنهاد رئیس فرهنگستان) با تایید شورای عالی انقلاب فرهنگی

۴ - تمامی فرهنگستانها یک هیات امنا خواهند داشت. ترکیب آن به این شرح خواهد بود:
۱ - ۱ معاون اول رئیس جمهور به عنوان رئیس هیات امنا.
۲ - ۱ وزرای علوم، تحقیقات و فنّاوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و فرهنگ و ارشاد اسلامی.
۳ - ۱ روسای فرهنگستانها.
۴ - ۱ دو نفر از دانشمندان و صاحبه نظران به پیشنهاد رئیس هر فرهنگستان.

ماده ۵ (اصلاحی ۱۳۸۳/۰۲/۲۹)- عضویت پیوسته و افتخاری در فرهنگستان مادام‎العمری است و مدت عضویت وابسته را شورای فرهنگستان تعیین می‎کند و هرگاه تعداد اعضای پیوسته از حداقل تعیین شده کمتر شود، شورای فرهنگستان موظف است اعضای جدید را با رعایت شرایط عضویت انتخاب و جهت صدور حکم به ریاست جمهوری معرفی کند.

تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۷۲/۰۳/۲۵)- هر یک از اعضای پیوسته فرهنگستان که در طول یک سال بدون موافقت رئیس فرهنگستان به طور متوالی در دوازده جلسه و یا به طور متناوب در شانزده جلسه شورای فرهنگستان غیبت داشته باشد مستعفی شناخته خواهد شد. در مورد غیبت اعضای وابسته و مستعفی شناخته شدن آنان مقرر شد در شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی تصمیم گرفته شود.

تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۷۲/۰۳/۲۵)- فرهنگستان می‌تواند در موارد استثنایی عضویت عضو یا اعضایی را به دلیل سلب صلاحیت اخلاقی با حداقل دو سوم آراء کل اعضاء و موافقت رئیس جمهوری لغو کند.

ماده ۶ (اصلاحی ۱۳۸۳/۰۲/۲۹)- شورای فرهنگستان می‌تواند به تشخیص خود از میان محققان و ادیبان و دانشمندان فارسی زبان خارجی تا ده تن را به عنوان اعضای پیوسته فارسی زبان خارجی فرهنگستان انتخاب کند. این اعضاء حداقل سالی یکبار در جلسات فرهنگستان شرکت می کنند و در این جلسات حق رای خواهند داشت. همچنین شورای فرهنگستان می‎تواند به تشخیص خود از میان محققان و ادبا و صاحب‎ نظران برجسته ایرانی و غیرایرانی زبان و ادب فارسی و سایر رشته‎های وابسته کسانی را به عنوان اعضای وابسته، و از میان دانشمندان ایرانی و غیرایرانی که به طریقی برای ارتقا و گسترش زبان و ادب فارسی و یا فرهنگ ایرانی خدمت برجسته ‎ای انجام داده ‎اند کسانی را به عنوان اعضای افتخاری انتخاب کند. اعضای وابسته به ترتیبی که شورا متناسب با شرایط عضو تعیین می‎کند در جلسات شورا شرکت می‎کنند.

ماده ۶ - افراد پیشنهادی برای عضویت در فرهنگستان به معرفی اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی و یا خود فرهنگستان مربوطه و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اساس ضوابط و معیارهای علمی مصوب انتخاب می‌شوند.

ماده ۷ - ریاست عالیه فرهنگستان با رئیس جمهور است.

ماده ۸ - فرهنگستان زبان و ادب فارسی که عالی ترین مرجع سیاستگذاری و رسیدگی به مسائل زبان و ادب فارسی است سازمانی است مستقل و از لحاظ اداری و استخدامی تابع مقررات عمومی مراکز و موسسات تحقیقاتی کشور آیین‌نامه داخلی فرهنگستان را نیز شورای فرهنگستان تهیه خواهد کرد و به تصویب ریاست عالیه خواهد رساند.

ماده ۹ (اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴)- دبیرخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در فرهنگستان مستقر خواهد بود.

ماده ۱۰ (اصلاحی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱)- رئیس فرهنگستان برای مدت چهار سال انتخاب می‏شود و انتخاب مجدد وی بلامانع است.

تبصره (الحاقی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱)- انتخاب مجدد رئیس فرهنگستان بلامانع می‌باشد.

ماده ۱۱ (اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴)- دبیر فرهنگستان به انتخاب و حکم رئیس فرهنگستان منصوب می‌شود.

ماده ۱۲ (اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴)- وظایف رئیس فرهنگستان عبارت خواهد بود از:
۱- تهیه طرحهای پژوهشی و علمی و انتشاراتی و ارائه آن به شورای فرهنگستان برای تصویب.
۲- تهیه طرح تشکیلات داخلی فرهنگستان و ارائه آن برای تصویب هیات امناء پس از تایید شورای فرهنگستان.
۳ - پیشنهاد عضویت فرهنگستان در مجامع بین المللی به شورای فرهنگستان و پیگیری آن با رعایت مقررات و قوانین
کشور.
۴ - انتصاب روسای گروه های علمی و پژوهشی.
۵ - پیگیری و نظارت بر حسن اجرای تصمیمات شورای فرهنگستان.
۶ - دعوت از اعضاء شورای فرهنگستان برای تشکیل جلسات.

ماده ۱۳ - وظایف دبیر فرهنگستان که زیر نظر رئیس فرهنگستان انجام خواهد شد عبارت است از:
۱ - اداره کلیه امور دبیرخانه اعم از اداری و مالی.
۲ - تامین کارکنان مورد نیاز فرهنگستان.
۳ - انجام دادن سایر اموری که از طرف فرهنگستان به وی محول می‌شود.

ماده ۱۴(اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴)- بودجه فرهنگستان همه ساله از طرف رئیس فرهنگستان به هیات امناء پیشنهاد می‌شود و پس از تصویب از طریق اعتبارات نهاد ریاست جمهوری در اختیار فرهنگستان گذاشته می‌شود. ضمناً مقرر شد هیات امنای فرهنگستانها نسبت به تهیه و ارائه یک اساسنامه مشترک برای فرهنگستانها اقدام کند.

ماده ۱۴ (مکرر)(الحاقی ۱۳۸۳/۰۹/۲۴): شورای فرهنگستان در مواردی که ضروری و یا مفید تشخیص دهد می‌تواند اختیار تصویب برخی از تصمیمات گروههای علمی تخصصی را با رعایت احکام اساسنامه خود به گروههای تخصصی خود تفویض کند؛ در این صورت مصوبات مذکور برای مدتی که شورای فرهنگستان تعیین می‌نماید به صورت آزمایشی اجرا می‌شود و در مواردی که تصمیمات باید به تایید رئیس جمهور برسد اجرای آزمایشی پس از تایید ایشان صورت می‌گیرد. تصویب نهایی این موارد پس از بررسی مواردی که باید حک و اصلاح شوند یا تغییر نمایند با شورای فرهنگستان خواهد بود.

ماده ۱۵ - این اساسنامه در پانزده ماده و ۲ تبصره در جلسات ۲۰۸ مورخ ۲۶ /۱۰ /۶۸ و ۲۰۹ مورخ ۲۴ /۱۱ /۶۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.

دریافت فایل پی‌دی‌اف