آییننامه و مقررات حفاظت در مقابل خطر پرتوهای یونساز

فصل اول

ماده ۱- تعاریف
- پرتوهای یونساز
پروتوهای یونساز پرتوهای الکترو مغناطیسی یا ذره ای هستند که بتوانند هنگام عبور از ماده یونهایی تولید نمایند در این مقررات اصطلاح مزبور شامل پرتوهای حاصل از مولدهای اشعه ایکس و شتاب دهنده‌های ذرات و همچنین تابشهای حاصل از مواد رادیو اکتیو و راکتورهای اتمی خواهدبود.
-ماده رادیو آکتیو
-ماده رادیو آکتیو به ماده‏ای اطلاق میشود که حداقل از یک عنصر شیمیائی رادیو آکتیو طبیعی یا مصنوعی تشکیل شده یاآنکه محتوی چنین عنصری باشد.
چشمه بسته
چشمه بسته عبارت است از ماده رادیو آکتیویکه به طور جدانشدنی با فلزی آمیخته شده یا آنکه درکپسول یاظرفی مشابه آن جا گرفته باشد و برای جلوگیری آلودگی ناشی از سایش ماده رادیو آکتیو (در محل نگهداری یا محل کار) دارای مقاومت کافی باشد.
چشمه باز
چشمه باز عبارتست از ماده رادیو آکتیویکه هنگام استفاده از آن در شرایط عادی امکان جلوگیری از پخش آن نباشد.
ترکیب نورزا
ترکیب نورزا (لومینسانت) ترکیبی است که حاوی ماده رادیوآکتیو باشد.
خطر پرتو زدگی
خطر پرتو زدگی خطری است که از تشعشعات یونساز ناشی شده و برای سلامتی بدن زیان آور باشد. این خطر ممکن است از یک منبع خارجی و یا از مواد رادیو اکتیو موجود در بدن حاصل شود.
پرتوگیری خارجی
پرتوگیری بدن از منابع خارج از خود پرتوگیری خارجی نامیده میشود.
- پرتوگیری داخلی
پرتوگیری بدن از منابع‌واقع در درون خود پرتوگیری داخلی نامیده میشود.
- حفاظت کافی
عبارتست از حفاظت در برابر پرتوهای یونساز به طوریکه میزان اشعه واصل (ناشی از منابع درونی یا بیرونی) بهر شخصی از حداکثر دزهای مندرج در موارد ۴و۵ تجاوز ننماید.
- منطقه خطر
منطقه خطر منطقه ایست که در آن خطر پرتو زدگی موجود باشد.
- منطقه تحت مراقبت
منطقه تحت مراقبت منطقه ایست که به علت وجود پرتوها به وسیله شخص واجد صلاحیتی نظارت میشود.
- نوار پرتو قابل استفاده
نوار پرتو قابل استفاده قسمتی از تابش است که از هر گونه کلیماتور (دیافراگم ساده یا مخروطی که به منظور باریک نمودن پرتوها به کار میبرد) بگذرد.
- تابش هرز
تابش هرز عبارتست از هر گونه تابشی از درون یک پوشش محافظ که خارج از نوار پرتو قابل استفاده باشد.
پوشش محافظ
غلاف لوله اشعه ایکس و یا غلاف چشمه بسته است که به منظور کاهش تابش هرز به کار برده میشود.
- پرتوهای زمینه
پرتوهای زمینه پرتوهای یونسازی هستند که‌در اندازه‌گیری منظور نمیشود.
- پرتوگیری طبیعی
پرتوهای یونساز که بدن از منابع طبیعی (مانند پتاسیم رادیو آکتیو موجود در بدن رادیو آکتیویته محیط و تابشهای کیهانی) دریافت میدارد پرتو گیری طبیعی نامیده میشود.
لایه نیم جذبی
لایه ای از ماده معینی است که در سرراه یک نوار یونساز قرار میگیرد و شدت نوار پرتو را به نصف تقلیل میدهد.
- نوکلوئید
هسته اتمی است که دارای عدد جرمی و عدد اتمی معینی بوده ووضع انرژی خاصی داشته باشد.
- کوری
کمیتی از نوکلوئید رادیو اکتیو است که در آن تعداد دزنتگراسیون در هر ثانیه ۱۰×۷/۳ باشد.
- دز اشعه
عبارتست از شدت تابش در هر نقطه براساس خواص یونسازی آن تابش
- رنتگن
عبارتست از واحد دز اشعه که انتشار ذره ای حاصل ازآن اشعه در یک سانتی متر مکعب هوای خشک در شرایط متعارف یونهایی ایجاد کند که ناقل یک واحد الکتروستائیک الکتریسته مثبت یا منفی باشد.
دز جذب شده
عبارت از مقدار انرژی است که واحد جرم جسم پرتو گیر در نقطه مورد نظر از پرتوهای یونساز (صرفنظر از نوع تابش) دریافت میدارد.
راد (Rad)
واحد دز جذب شده است که معادل۱۰۰ ارگ برای هر گرم ماده میباشد.
- تاثیر نسبی بیولوژیکی
ضریبی است که برای مقایسه اثر بخشی دز جذب شده ناشی از انواع مختلف پرتوها به کار میرود وبهR.B.E نمایش داده میشود.
- دز R.B.E
عبارتست از حاصل ضرب دز هر پرتو بر حسب راد در ضریبی که به موجب قرارداد برای تاثیر نسبی بیولوژیکی آن پرتو تعیین شده است
- رم (rem)
عبارتست از حاصل ضرب دز جذب شده هر پرتو در R.B.E مربوط بآن پرتو
حداکثر دز مجاز
مجموع دزهای ناشی از پرتو گیریهای شغلی (همزمان یا متناوب) حاصل از هر نوع اشعه یونسازست که از منابع خارجی یا داخلی منتشر میگردد و نباید از حدود مقرر در فصل دوم این آیین‏نامه تجاوز نماید.
فعالیت ویژه
فعالیت ویژه عبارتست از مجموع فعالیت ایزوتوپ معین در هر گرم از ماده
شخص صلاحیتدار
شخص صلاحیتدار شخصی است که صلاحیت فنی او مورد تایید وزارت کار وامور اجتماعی باشد.
پزشک مسئول
پزشک مسئول پزشکی است که صلاحیت فنی او از لحاظ اجرای مقررات مربوط در این آییننامه مورد تایید وزارت بهداری باشد.

فصل دوم : مقررات عمومی

قسمت اول - کلیات

ماده ۲- مقررات این آییننامه در مورد موسسات صنعتی که در آنها مواد رادیو آکتیو باز یا بسته به کار برده یا نگهداری میشود. و یا در موسساتیکه در آنها دستگاههای قادر بتولید پرتوهای یونساز به کار برده خواهد شد بمورد اجرا گذارده میشود.

تبصره - موسسات و منابع زیر مشمول مقررات این آییننامه نخواهند بود.
الف - کارخانجات شیمیائی یا متالوژی که مواد رادیو آکتیو طبیعی یا سوختهای هسته ای را مورد عملیات مخصوصی قرار میدهند. و موسساتیکه مقادیر زیاد مواد رادیو آکتیو انبار میکنند. و همچنین رآکتورهای هسته ای و شتاب دهنده‌های با انرژی زیاد که هسته‌های رادیو آکتیو تهیه میکنند.
(اینگونه موسسات تابع مقررات خاص خود خواهند بود).
ب - چشمه‌هائی که آکتیویته ویژه آنها کمتر از دوهزارم میکرو کوری عنصر شیمیائی رادیو آکتیو اصلی در هر گرم از ماده باشد.
ج - چشمه‌های بسته ای که دز R.B.E حاصل ازآن از دو میلی رم در ساعت تجاوز نکند.

ماده ۳- حداکثر دز مجاز در مناطق تحت مراقبت به شرح زیر است:
الف - دز متوسط پرتوگیری سالیانه برای تمام بدن نباید از ۵ رم تجاوز کند.
ب - دز جذب شده در غدد تناسلی تا سن ۳۰ سالگی نباید از ۵۰ رم تجاوز کند.
ج - دز جذب شده در تمام بدن در هر هفته نباید از ۳۰۰ میلی رم تجاوز کند.
د- در حالتهای استثنائی اگر شخصی در یک هفته بیش از ۳۰۰ میلی رم اشعه دریافت نماید باید ترتیبی داده شود که در ۱۳ هفته متوالی بیش از ۳ رم و در هر حال در سال بیش از ۵ رم اشعه دریافت ننماید.

ماده ۴- در پرتو گیری خارجی به وسیله اشعه ایکه قدرت نفوذ آنها بسیار کم است (لایه نیم جذبی کمتر از یک میلیمتر آب باشد) حداکثر پرتو گیری مجاز در هفته برای تمام بدن (به جزچشمها) ۵/۱رم و حداکثر دز مجاز در ۱۳ هفته متوالی ۱۵ رم میباشد.

ماده ۵- در پرتو گیری موضعی ناشی از هر نوع تابش که مربوط بدستها تا آرنج و پاها تا قوزک باشد حداکثر دز مجاز در هفته ۵/۱ رم است و در همین شرایط حداکثر دز مجاز در ۱۳هفته متوالی ۱۵ رم میباشد.

ماده ۶- به منظور تامین حفاظت کافی برای کارکنان یک موسسه، طرح ریزی و محاسبات ساختمانی آن موسسه باید طوری انجام پذیرد که بدن کارکنان (تمام بدن) در هفته بیش از ۱۰۰ میلی رم پرتو گیری نکند.

ماده ۷- موقعیکه خطر پرتو گیری داخلی وجود دارد. حداکثر مقدار مجاز در بدن و حداکثر غلظتهای مجاز در هوا و درآب نباید از حدودیکه توسط وزارت کار وامور اجتماعی تعیین واعلام خواهد شد تجاوز نماید.

ماده ۸- درخارج از مناطق تحت مراقبت در تاسیسات صنعتی. دزها وتراکم‌ها نباید از ده درصد مقادیر مندرج در مواد ۳و۷ تجاوز کند.

ماده ۹- محاسبات و طرح ریزیهای مربوط بتاسیسات باید بر این اساس باشد که دز جذب شده در تمام بدن اشخاص خارج از مناطق تحت مراقبت کمتر از ۵/۰ رم در سال باشد.

ماده ۱۰- کارفرما باید حداقل یکماه قبل از اقدام در موارد زیر وزارت کار وامور اجتماعی را کتبا مطلع سازد.
الف - کاری که برای اولین بار انجام گیرد ودر آن نوعی خطر پرتوزدگی وجود داشته باشد.
ب - توسعه تاسیسات یاتغییرات اساسی در وسائلی که اشعه یونساز منتشر میکنند.
ج - تامین شرایط ایمنی در برابر پرتوهای یونساز در تاسیسات مربوطه.

ماده ۱۱- در انتخاب روشهای حفاظت در تاسیسات روش ایجاد حفاظت کلی و دائمی باید بر روش تامین حفاظت فردی رجحان داده شود.

قسمت دوم - وسائل حفاظتی

ماده ۱۲- در تهیه و تامین وسائل و کاربرد دستگاههای حفاظتی باید نکات زیر رعایت شود:
الف - وسائل متناسب با نوع کار مورد نظر انتخاب شود.
ب - کارکردن باوسائل مذکور آسان باشد.
ج - وسائل حفاظتی توسط شخص صلاحیتدار قبل از به کار انداختن دستگاه و همچنین بعداز هر نوع تغییر آزمایش شود تا از صحت کارآنها اطمینان حاصل گردد دستگاههای حفاظتی باید حداقل هر سه ماه یکبار بازرسی شده و نتایج در دفتر مخصوص ثبت گردد.
د- هرگونه نقصی که هنگام بازرسی مشاهده میشود فوراً برطرف گردد.

قسمت سوم - مراقبت واندازه گیری

ماده ۱۳- در مناطقی که امکان خطر پرتو زدگی وجوددارد میزان پرتو گیری باید به وسیله شخص صلاحیتدار مشخص و ثبت گردد.

ماده ۱۴- در مواردی که میزان پرتو زدگی کارکنان مناطق خطر بیش از ده درصد ماگزیمم مجاز (مذکور در ماده ۳) باشد افراد باید تحت آزمایشهای مذکور در مواد (۱۹و۲۰) این آییننامه قرار گیرند.

ماده ۱۵- اگر خطر تنها محدود به پرتو گیری خارجی باشد کنترل فردی باید به طور مداوم (با استفاده از فیلم بج واتاقک یونیزاسیون جیبی یادوزیمترهای مخصوص دیگری که کارکنان همراه دارند) انجام گیرد.

ماده ۱۶- اگر خطر شامل قرار گرفتن فرد در معرض منبع باز رادیوآکتیو باشد کنترل فردی نیز باید شامل سنجش آلودگی اشخاص به مواد رادیو آکتیو و در صورت امکان تعیین مقدار مواد رادیو آکتیو موجود در بدن باشد.

تبصره - روشهای کنترل فردی باید با مشورت متخصص طرح ریزی شود و هر موقع که تغییراتی لازم باشد باید با مشورت متخصص مذکور انجام گیرد.

ماده ۱۷- تعیین میزان پرتوگیری باید به وسیله یک موسسه صلاحیتدار و یا یک متخصص انجام گیرد.

ماده ۱۸- به اشخاصیکه قصد دارند در محلیکه خطر پرتوهای یونساز وجود دارد کارکنند نباید قبل از انجام آزمایشهای پزشکی مندرج در ماده ۲۱ اجازه کار داده شود و این آزمایشها نباید زودتر از دو ماه قبل از شروع کار انجام شده باشد

ماده ۱۹- افرادیکه در حین کار مواجه با خطر پرتوهای یونساز هستند باید حداقل یکمرتبه در سال و در صورت امکان هر شش ماه یکبار تحت آزمایشهای پزشکی مندرج در ماده ۲۱ قرار گیرند.

ماده ۲۰- در موارد پرتو گیری بیش از حد مجاز و یا آلوده شدن به مواد رادیو آکتیو بایدآزمایشهای پزشکی مجدد به عمل آید.

ماده ۲۱- آزمایشهای پزشکی باید شامل اقدامات زیر باشد:
الف - تشکیل پرونده پزشکی شامل تاریخچه پزشکی فرد و خانواده ومشخصات حرفه ای گذشته او و همچنین اطلاعات لازم در مورد آزمایشهای تناوبی در حین کار.
ب- آزمایش کلینیکی کامل.
ج- آزمایشهای مخصوص روی اعضاء و بافتهائیکه نسبت به پرتوها بیشتر حساسند و همچنین اعضاء و بافتهائیکه بیشتر در معرض خطر تابش قرار گرفته اند مانند:
۱- آزمایش خون در حالت پرتوگیری عمومی بدن از منابع داخلی یا خارجی.
۲- آزمایش پوست در حالت پرتوگیری یا آلودگی قسمتی از سطح بدن به مواد رادیو آکتیو
۳- آزمایش چشم مخصوصا در صورت پرتو گیری از نوترون و یا پرتوگیری از ذره‌های سنگین یونساز
۴- تشخیص آلودگی درونی بدن به مواد رادیو آکتیو در صورت وجودآلودگی در محیط کار.
۵ - آزمایش ریوی در صورت استنشاق هوای آلوده بگازها و یا مواد رادیو آکتیو

تبصره ۱- آزمایش‌های خون باید شامل موارد زیر باشد:
الف - شمارش گلبولهای سفید و قرمز و پلاکتها.
ب - تعیین فرمول لوکوسیت‌ها.
ج - جستجو و ثبت سلولهای غیر عادی خون.
د- تعیین مقدار هموگلوبین.
ه- - تعیین زمان انعقاد خون.

تبصره ۲- آزمایشهای پوستی باید علاوه بر تعیین بافتهای سرطانی. شامل تشخیص تغییرات جزئی مانند تغییر خطوط اثر انگشت نیز باشد.

تبصره ۳- آزمایشهای چشم مخصوصاً باید شامل تعیین تغییرات شفافیت عدسی چشم باشد.

تبصره ۴- تشخیص آلودگی بدن به مواد رادیو آکتیو باید براساس مطالعه در نوع و مقدار واهمیت ماده رادیو آکتیو بوده که این تشخیص مجموعه اثرهای مکانیکی و شیمیائی و رادیوآکتیو ذرات و گازهای استنشاق شده میباشد.

ماده ۲۲- کارفرما باید شخص واجد صلاحیتی را به عنوان مسئول ایمنی انتخاب نماید تا در امر حفاظت کارکنانیکه با خطر پرتو گیری مواجه میباشند نظارت نموده و با توجه بروشهای مطمئن کار و اندازه‌گیری مقادیر پرتو گیری مقررات حفاظتی را بمورد اجرا بگذارد.

ماده ۲۳- نام مسئول ایمنی باید از طریق آگهی در تابلوی اعلانات یا بروشهای دیگر به اطلاع اشخاصیکه احتمالا با خطر پرتوگیری مواجه هستند برسد.

ماده ۲۴- برای کارکنانیکه باخطر پرتو گیری روبرو هستند باید پرونده پرتوگیریکه مورد تایید شخص صلاحیتدار باشد تشکیل گردد.

تبصره - نتایج پرونده‌های پرتو گیری که شامل اطلاعات زیر باشد باید بسرویس پزشکی موسسه ارسال گردد تا تحت نظر پزشک مسئول در پرونده پزشکی مربوط منعکس و نگاهداری شود:
الف - تعیین نوع کار با توجه بخطر و نوع پرتوها.
ب - نتایج حاصل از اندازه گیری پرتوگیریها.

ماده ۲۵- مدت نگاهداری و نحوه تنظیم پرونده‌های پزشکی به وسیله وزارت کار وامور اجتماعی تعیین و به کارفرما ابلاغ میشود.

قسمت چهارم - تغییر شغل یا ممانعت از ادامه کار

ماده ۲۶- پزشک مسئول آزمایشهای پزشکی در مورد کارکنانیکه با خطر پرتو گیری مواجه شده اند موظف است نسبت به جلوگیری از ادامه کارآنها به طور موقت و یا تغییر شغل آنها به کار فرما دستور لازم را بدهد و کارفرما موظف است دستور پزشک را به موقع اجرا گذارد.

ماده ۲۷- افرادیکه بدلائل مندرج در ماده ۲۶ از ادامه کارآنها جلوگیری شده یا تغییر شغل یافته اند نباید بدون اجازه کتبی پزشک مسئول بکاریکه درآن خطر پرتو گیری وجود دارد گمارده شوند.

آموزش افراد

ماده ۲۸- کارفرما مکلف است نکات زیر را بتمام کارکنانیکه باخطر پرتو گیری روبرو هستند به وسیله شخص صلاحیتداری بامناسبترین روش آموزش دهد:
الف - خطرات حرفه ای که سلامت کارکنان را تهدید میکند.
ب - روشهائیکه سلامت کارکنان را تامین میکند.
ج - رعایت احتیاط ها و دلائل لزوم به کار بستن آنها.
د- اهمیت و لزوم به کار بردن دستورات پزشکی.

قسمت پنجم - پرتو گیری بیش از حد مجاز

ماده ۲۹- درمورد کارکنانیکه بیش از مقادیر مندرج در ماده ۳ پرتو دریافت کرده باشند رعایت نکات زیر ضروری است:
الف - معاینات پزشکی مربوط به دریافت پرتوهای بیش از حد مجاز.
ب - اطلاع وقوع حادثه بمقام صلاحیتدار به وسیله کارفرما.
ج - بررسی وآزمایش شرایط ونحوه پرتو گیری بیش از حد مجاز توسط پزشک مسئول و مقام صلاحیتدار وگزارش آن به کارفرما
د- اظهار نظر پزشک مسئول با توجه به اثرات بجا مانده روی کارگر مورد معاینه و اقدام لازم طبق تبصره یک ماده ۲۱
ه- - اقدامات لازم از طرف کارفرما برای جبران ضایعات و جلوگیری از تکرار حادثه بنا بتوصیه مقام صلاحیتدار.

فصل سوم : مقررات اختصاصی

قسمت اول - چشمه‌های بسته و مولدهای پرتو‌های یونساز

ماده ۳۰- مقررات پیش بینی شده در این قسمت تنها در مورد چشمه‌های بسته و دستگاههائی که ممکن است ایجاد خطر پرتوگیری خارجی بنمایند (نظیر مولدهای اشعه ایکس و شتاب‌دهنده‌های ذرات و دستگاههائیکه ممکن است به عللی پرتوهای یونساز ایجاد نمایند) قابل اجرا است.

ماده ۳۱- محلهائیکه ممکن است چشمه‌ها و دستگاههای مشمول این آییننامه ایجاد خظر پرتو گیری خارجی نماید، باید با علائم خطر مناسبی که بآسانی قابل تشخیص باشد مشخص شوند.

ماده ۳۲- در داخل و خارج محل استفاده از دستگاه مولد اشعه و همچنین در نزدیکی آن باید علائم خطر مانند چراغ یا آژیر و یا هر دو نصب شود تا هنگام پرتو افکنی و یا قبل از آن خطر را آگاهی دهد.

ماده ۳۳- وسایل و تدابیر موثری باید به کار برده شود که هنگام پرتو افکنی از ورود اشخاص بداخل اتاقی که دستگاه در آن قرار دارد جلوگیری شود.

ماده ۳۴- درهای ورودی و خروجی باید طوری تعبیه شود که امکان خروج اشخاص از اتاقیکه دستگاه در آن قرار دارد همواره به آسانی میسر باشد.

ماده ۳۵- برای جلوگیری از پرتو گیری یاقطع فوری اشعه در داخل محفظه باید وسایل موثری تعبیه شود که وصل مجدد آن از خارج اتاق میسر نباشد.

ماده ۳۶- محلهائی که دستگاههای پرتوزای بدون حفاظ و همچنین اجسام مورد پرتو گیری در آن قرار دارند باید به عنوان منطقه خطر مشخص شود و به طریق زیر محافظت شوند:
الف - فقط افراد مجاز بآن دسترسی داشته و تنها تحت شرایط ذکر شده در ماده ۳۸ بتوانند هنگام استفاده از دستگاه در داخل آن محوطه باقی بمانند.
ب - در خارج از محوطه مذکور در کلیه شرایط کار برای همه افراد حفاظت کافی وجود داشته باشد.

ماده ۳۷- دستگهاهای مولد اشعه مذکور در این قسمت باید از محوطه‌های مورد استفاده دیگر مجزا باشد.

ماده ۳۸- در جاهائیکه از چشمه بسته استفاده میشود باید منحصرا بافراد معینی از کارمندان مربوط که مجهز بوسایل حفاظتی مناسب باشند اجازه داده شود که به منظور تنظیم دستگاه برای کمترین مدت لازم به منطقه پرتو افکنی وارد شده و یا در آن باقی بمانند.

تبصره - قبل از اقدام به تنظیم دستگاه باید میزان پرتو گیری حاصل از این کار برآورد و در صورت لزوم از طریق آزمایش اندازه گیری شود.

ماده ۳۹- چشمه بسته باید طوری ساخته شده باشد که از فاصله دور امکان بکاربردن یااستفاده از ان با وسائل مخصوص فرمان دور میسر باشد.
هیچ چشمه بسته ای نباید با وسائلی غیر از وسائل فرمان دور مورد استفاده قرار گیرد.

ماده ۴۰- روی هر چشمه بسته باید یک شماره نوشته شده و یا علامت مخصوص نصب گردد تا آن چشمه از چشمه‌های بسته دیگر موجود در موسسه مشخص شود.

ماده ۴۱- ضخامت جدار کپسول چشمه‌های بسته ایکه برای تولید اشعه گاما یا نوترون مورداستفاده قرار میگیرد باید باندازه‏ای باشد که تقریباً همه پرتوهای بتای حاصل را جذب کند.

ماده ۴۲- در هر موسسه صنعتی باید مشخصات چشمه‌های بسته به شرح زیر در دفتر مخصوص ثبت گردد:
الف - شماره ردیف یا علامت مشخص کننده چشمه بسته.
ب - نوع چشمه و تاریخ وصول و میزان آکتیویته آن در موقع تحویل بموسسه
ج - تاریخ واگذاری ونحوه خروج از موسسه هنگامیکه چشمه از کنترل موسسه صنعتی خارج شود.

ماده ۴۳- مسئول ایمنی باید در فواصل زمانی که از طرف مقام صلاحیتدار تعیین میشود کلیه چشمه‌های بسته را بازرسی نموده و مراتب را در دفتر مخصوص ثبت نماید.

ماده ۴۴- هر چشمه بسته باید در فواصل تعیین شده از طرف مقام صلاحیتدار از نظر نشت مواد رادیوآکتیو بخارج با در نظر گرفتن جنس و نوع شرایط کاربرد آن به وسیله موسسه ایکه صلاحیت آن از طرف وزارت کاروامور اجتماعی تایید شده باشد و یا شخص واجد شرایط کنترل بشود.

تبصره - فاصله بین دو کنترل متوالی نباید از یک سال تجاوز نمایدو نیز جزئیات معاینه مندرج دراین ماده باید در دفتر مخصوصی که در ماده ۴۳ ذکر شده قید گردد.

ماده ۴۵- اگر کسی مطلع شود که چشمه بسته ای مفقود شده و یا درجای خود نیست باید مراتب را فورا به اطلاع مسئول ایمنی برساند. اگر گم شدن چشمه تائید شود باید مراتب فوراً بمقام صلاحیتدار اطلاع داده شود.

ماده ۴۶- هرگاه چشمه بسته ای دچار خوردگی و یاآسیب دیدگی باشد و یا هنگامیکه یقین حاصل شود که خطر آلودگی به مواد رادیو آکتیو ایجاد میکند باید آن را در محفظه بدون منفذی قرار داد و تا زمانی که ازآن به طور کامل رفع نقص نشده مورد استفاده قرار نداد.

ماده ۴۷- موسسات صنعتی که از چشمه‌های بسته استفاده می کنند باید برای جلوگیری از خطراتی که در اثر وقوع سانحه از قبیل شکسته شدن کپسول چشمه بیش می‌آید روش کار بخصوص وضع و طبق آن عمل نمایند این روش کار باید به اطلاع همه افرادی که با چشمه‌های بسته کار میکنند برسد.

ماده ۴۸- اقدامات فوری که هنگام وقوع سانحه برای چشمه بسته و ایجاد آلودگی باید اجرا شود شامل مقررات زیر است:
الف - محل کار وسایر جاهائی که مورد تهدید قرار می گیرند باید فوراً تخلیه شود همچنین کارکنان مربوطه باید برای جلوگیری از گسترش آلودگی اقدامات فوری به عمل آورند.
ب - پزشک کار و شخص صلاحیتدار باید فوراً از جریان امر با خبر شوند تا اگر شخصی دچار آلودگی شده باشد مشخص و برای رفع آلودگی از او اقدامات لازم معمول دارند.
ج - جریان حادثه باید فوراً به وزارت کار وامور اجتماعی اطلاع داده شود.
د- قبل از جمع آوری و تخلیه مواد رادیوآکتیو باید کلیه اقدامات لازم برای جلوگیری از پخش مواد رادیو آکتیو به وسیله یک یا چند نفر شخص کار آزموده که به طور مناسب برای این کار مجهز شده باشند به عمل آید.

ماده ۴۹- موقعی که از چشمه بسته استفاده نمی‌شود باید آن را در محفظه ایکه دارای شرایط ایمنی لازم باشد قرار داده و درب محفظه قفل شود.

ماده ۵۰- در هر محل که بیش از یک چشمه بسته انبار شده باشد هر یک از آنها باید به طور جداگانه در محفظه ای که دارای حفاظت کافی باشد نگهداری شود.

ماده ۵۱- در مواردی که از چشمه‌های بسته گازهای رادیو آکتیو متصاعد می‌شود باید قبل از باز کردن محفظه‏ایکه چشمه در آن قرار دارد محفظه را به طور کامل با وسائل میکانیکی و با ارتباط بهوای آزاد تهویه کرد.

ماده ۵۲- کلیه محفظه‌های مخصوصی که برای حمل و نقل و یا جابجا کردن چشمه‌های بسته به کار می روند باید با علائمی که به تصویب مقام صلاحیت دار رسیده باشد مشخص شوند.

تبصره- در صورت امکان باید از علائم خطر تصویری استفاده گردد.

ماده ۵۳- چشمه‌های بسته ای که دیگر مورد احتیاج نیست باید بتولید کننده آن مسترد یا به طریقی که مورد تایید مقام صلاحیتدار باشد از محل کار دور گردد.

قسمت دوم - حفاظت لامپهای اشعه ایکس

ماده ۵۴- لامپهای اشعه ایکس که در موسسات صنعتی به کار میروند باید در محفظه‌هائی که در مقابل شوکهای الکتریکی مصون باشند قرار داده شوند.

ماده ۵۵- دستگاههائی که در آنها الکترونها با ولتاژِی بیش از ۵ هزار ولت شتاب داده می‌شوند چشمه‌های مولد پرتوهای یونساز محسوب میشوند و باید مقررات حفاظتی در برابر پرتوهای یونساز نسبت به آنها رعایت گردد.

ماده ۵۶- میکروسکپ های الکترونی و لامپهای اشعه کاتودیک و یکسو کننده‌های الکترونیکی با ولتاژ زیاد و وسائل مشابه دیگر باید طوری آزمایش و نصب و به کار برده شوند که حفاظت کافی برای افراد تامین شده باشد.

قسمت سوم - رادیو گرافی صنعتی

ماده ۵۷- محفظه چشمه‌های بسته ایکه در رادیوگرافی صنعتی با اشعه گاما مورد استفاده قرار میگیرد باید دارای وسائل فرمان دور باشد.

ماده ۵۸- محفظه بسته یا چشمه در وضع قطع اشعه باید دارای شرایط و مشخصات زیر باشد:
الف - میزان دز متوسط در فاصله ۵ سانتیمتری از سطح محفظه نباید از ۲۰ میلی رم در ساعت و حداکثر میزان دز ماکزیمم آن از ۱۰۰ میلی رم در ساعت تجاوز کند.
ب - میزان دز متوسط در فاصله یک متری از سطح محفظه چشمه نباید از ۲ میلی رم در ساعت تجاوز کند.

ماده ۵۹- برای اطمینان از اجرای صحیح کار باید قبلا تمرین لازم وسیله یک نمونه بدلی مشخص که دارای مشخصات چشمه باشد انجام شود.

قسمت چهارم - ضخامت سنجها- کاهنده‌های الکتریسته ساکن و سایر وسائل مشابه که از چشمه‌های بسته استفاده میکنند.

ماده ۶۰- مواد رادیو آکتیویکه در وسائل ضخامت سنج و کاهنده‌های الکتریسته ساکن و سایر وسائل مشابه مورد استفاده قرار میگیرند باید همیشه به صورت چشمه بسته ای باشند که مقررات مندرج در مواد ۳۸ تا ۴۷ درباره آنها قابل اجرا باشد.

ماده ۶۱- قسمت بدون حفاظ چشمه بسته باید در مقابل صدمات مکانیکی حفاظت شده و بیک صفحه پوشش یا دریچه و یا حفاظی که بتواند بآسانی اشعه مورد استفاده را قطع کند مجهز باشد. این وسائل باید به طریقی نصب و یا محافظت شوند که میزان پرتوگیری برای کلیه افراد منجمله کسانی که چشمه بسته یا ماشین آلات مجاور آن را تعمیر و یا نصب می کنند کمتر از ده درصد میزان مشخص شده در ماده ۳ باشد.

ماده ۶۲- دستگاههای ضخامت سنج و کاهنده الکتریسته ساکن ووسائل مشابه آنها باید به طور دائم و واضح علامت گذاری شوند که افراد را از وجود مواد رادیو اکتیو و احتمال پرتو گیری آگاه نماید.

قسمت پنجم - رادیو گرافی با اشعه ایکس

ماده ۶۳- محفظه لامپهائی که برای رادیو گرافی صنعتی به کار برده می‏شوند باید طوری باشد که با حداکثر میزان تعیین شده جریان و ولتاژ در فاصله یک متری ازآنتی کاتد شدت پرتو از یک رم در ساعت تجاوز ننماید.

ماده ۶۴- استفاده از روشهائی که مستلزم ورود افراد بداخل اطاق اشعه ایکس باشد فقط در شرایط زیر مجاز است:
الف - قدرت حفاظتی دریچه قطع کننده پرتو باید لااقل باندازه قدرت حفاظتی محفظه لامپ باشد.
ب - دریچه قطع کننده پرتو باید طوری تعبیه شده باشد که فقط از محل کنترل دستگاه بتوان آن را باز نمود.
ج - دریچه قطع کننده پرتو باید طوری با درب ورودی اطاق دستگاه ارتباط یابد که با باز نمودن درب ورودی دریچه بسته شده و جز از طریق محل کنترل دستگاه قابل باز کردن نباشد و علاوه بر این باید قبل از ورود ولتاژ محرک لامپ به نصف تقلیل داده شده و دریچه قطع کننده اشعه بسته شود.

ماده ۶۵- محفظه لامپ هائی که برای رادیو سکپی با اشعه ایکس به کار می رود باید با مقررات مندرج در ماده ۶۱ تطبیق نماید.

ماده ۶۶- دستگاه رادیوسکپی باید در محفظه ای نصب گردد که دارای حفاظت کافی بوده و مجهز بوسائلی باشد که هنگام کار دسترسی بداخل محفظه ممکن نباشد.

ماده ۶۷- حتی الامکان مشاهده صفحه رادیوسکپی باید به وسیله آیینه به طور غیر مستقیم صورت گیرد واگر برای دید مستقیم از شیشه‌های سرب دار یا مواد حفاظتی شفاف دیگر استفاده شده باشد باید حفاظت کافی را تاین نمایند.

ماده ۶۸- کلیه افرادی که با دستگاههای رادیوسکپی کار میکنند باید بوسائل حفاظت انفرادی مجهز باشند.

قسمت ششم - دستگاههای پراش (Difraction) اشعه ایکس

ماده ۶۹- محفظه لامپهائی که در دستگاههای پراش اشعه ایکس و وسائل مشابه آن به کار می روند باید طوری باشد که شدت اشعه نشتی را در سطح خارجی محفظه هنگامی که لامپ به طور مداوم در حداکثر ولتاژ و شدت جریان کار میکند بکمتر از ۱۰۰ میلی رنتگن در ساعت کاهش دهد.

ماده ۷۰- دستگاههای پراش اشعه ایکس و وسائل مشابه آن باید طوری ساخته و نصب و به کار برده شوند که حفاظت کافی درآنها تامین شده باشد.

ماده ۷۱- در دستگاههای پراش اشعه ایکس برای جذب اشعه پراکنده باید از دریچه‌های قابل تنظیم که بتواند از عبور اشعه غیر مفید جلوگیری نماید استفاده شود و برای جذب اشعه مفید نیز موانع موثری در مقابل این اشعه تعبیه گردد.

قسمت هفتم - تعیین ضخامت به وسیله اشعه ایکس

ماده ۷۲- کسانی که با دستگاه تنظیم ضخامت به وسیله اشعه ایکس کار می کنند وهمچنین کلیه افرادی که در حوالی محل کار این دستگاه هستند باید همیشه از حفاظت کافی برخوردار باشند.

ماده ۷۳- هنگامیکه لامپ اشعه ایکس به کار می افتد باید یک علامت نورانی قابل رویت (چراغ خبر) روشن شود.

قسمت هشتم - چشمه‌های رادیو آکتیو باز

ماده ۷۴- چشمه‌های رادیو آکتیو باز اعم از اینکه قادر بایجاد خطر پرتوگیری خارجی یا داخلی باشند و همچنین تهیه و مصرف وانبار نمودن چشمه‌های باز که در صنعت به کار میرود مشمول مقررات این فصل خواهند بود. کارخانه‌های صنایع فلزی و شیمیائی که روی مواد رادیو آکتیو طبیعی یا سوختهای هسته ای که با مقادیر زیاد مواد رادیو آکتیو کار میکنند و همچنین رآکتورهای هسته ای مشمول مقررات خاص خود خواهند بود.

ماده ۷۵- هیچکس نباید در معرض پرتوگیری خارجی یا داخلی بیش از مقادیر مشخص شده در مواد ۳و۴ قرار داده شود.

ماده ۷۶- از نظر انواع عملیاتی که روی چشمه‌های رادیو آکتیو باز انجام می‌شود و خطرات ناشی از آن (براساس نوع کار، خواص فیزیکی و نوع ماده و مقدار ماده رادیو آکتیو مورد استفاده و برحسب میزان خطر پرتو گیری) باید کارگاه‌های جداگانه ای برای هر یک از عملیات زیر طبق جدول پیوست در نظر گرفته شود:
الف - انبار کردن (مانند نگهداری محلولهای رادیو آکتیو)
ب - عملیات خیلی ساده مرطوب (مانند تهیه کردن محلولهای رادیو آکتیو)
ج - عملیات معمولی (مانند جدا کردن مواد رادیو آکتیو به طریقه ساده یا معمولی)
د- عملیات پیچیده مرطوب و عملیات ساده خشک (مانند عملیاتی که ممکن است در آن خطر ریختن مایع یا گرد رادیو آکتیو باشد)
ه- - عملیات خشک و گردآلود(مانند آسیاب و خردکردن مواد رادیو آکتیو)

ماده ۷۷- کلیه کارگاهها باید متناسب با نوع عملیاتی که درآنها انجام می‌شود به وسیله علائم خطری که بآسانی قابل تشخیص باشد مشخص گردند.

ماده ۷۸- برای اینکه حداکثر غلظت مجاز در اعضاء بدن در حدی باشد که مجموع پرتو گیری داخلی و خارجی از مقادیر مندرج در مواد ۳و۴ (راجع به خطرات پرتو گیری خارجی و بخصوص پرتو گیری داخلی) تجاوز ننماید باید اقدامات حفاظت فردی و جمعی مناسب به عمل آید.

ماده ۷۹- اقداماتی که درباره خطرات پرتو گیری خارجی به عمل میآید باید مشابه مقررات مربوط به مواد ۴۰ تا ۵۳ در مورد چشمه‌های بسته باشد.

ماده ۸۰- کارگاهائیکه در آنها از مواد رادیو آکتیو استفاده می‌شود باید به وسیله علامت خطر مناسب قابل تشخیص شود.

ماده ۸۱- دیوارها و کف کارگاه و همچنین کلیه سطوح و وسائل موجود در آن باید از مصالح صاف و غیر قابل نفوذ و عاری از هرگونه موانع ساخته شده و یا اینکه با مواد صاف و غیرقابل نفوذ به نحوی که تمام منافذ و درزها به طور کامل گرفته شده باشد پوشانیده شده و تمیز نگاهداری شود.

ماده ۸۲- غلظت مواد رادیو آکتیو در هوای محیط کار باید کمتر از حداکثر مقادیر مذکور در مواد ۲ تا۷ باشد.

تبصره ۱- هوای محیط کار باید به وسیله دستگاههای تهویه مناسب به طور مطمئن تجدید گردد.

تبصره ۲- سیستم تهویه باید طوری باشد که بازگشت مجدد هوا ممکن نبوده و هوای خارج شده نتواند کارگاه دیگری را آلوده نماید.

تبصره ۳- در صورتی که نتوان غلظت مواد رادیو آکتیو موجود درهوا را به کمتر از حداکثر مقادیر مجاز کاهش داد باید کارکنان را برای جلوگیری از آلوده شدن جهاز تنفس با وسائل حفاظت فردی مذکور در تبصره ماده ۹۸ مجهز نمود.

ماده ۸۳- برای هر فرد که با مواد رادیو آکتیو کار میکند باید سطح محل کار با ابعاد حداقل ۵/۰×۲/۱متر تخصیص داده شود:

ماده ۸۴- سطح محل کار باید دارای یکی از شرایط زیر باشد:
الف - از یک ماده سخت و صاف وغیر قابل نفوذ ساخته شده باشد
ب - از یک ماده صاف و غیر قابل نفوذ پوشیده شده باشد.
ج - دارای سطح سخت با پوششی از یک ماده جاذب الرطوبه باشد.

ماده ۸۵- کلیه کارهائیکه ممکنست موجب آلوده شدن فضای محیط کار به مواد رادیو آکتیو شوند باید در محل‌هائیکه شرایط ایمنی زیر درآن تامین شده باشد انجام گیرند:
الف - دریک محفظه مخصوص دستکش دار که فشار داخلی آن کمتر از فشار خارجی باشد.
ب - بدستگاه هوا کش قوی که به طور مناسب در نزدیک محل کار نصب شده مجهز باشد.

ماده ۸۶- سیستم تهویه باید دارای شرایط زیر باشد:
الف - با مقررات عمومی این آییننامه مطابقت نماید.
ب - طوری ساخته شده باشد که بسهولت بتوان آن را برای تمیز کردن باز نمود.
ج - قسمت خروجی دستگاه تهویه بنقطه مناسب منتهی شودکه شرایط ایمنی لازم درآن رعایت شده باشد وهوای خروجی از یک صافی یا دستگاه جذب کننده عبور داده شود تا از بازگشت مجدد هوای آلوده به‌محیط کارگاه کاملا جلوگیری گردد.
د - دستگاه باید با سایر مشخصاتی که مورد نظر شخص صلاحیتدار است تطبیق نماید.

قسمت نهم - حفاظت فردی

ماده ۸۷- روشهای کار با مواد رادیو آکتیو واشعه یونساز باید قبل از شروع به کار آزمایش شده و مورد تایید شخص صلاحیتدار قرار گیرد.

ماده ۸۸- روشهای کار در کارگاهها تا آنجا که مربوط به خطر پرتو گیری داخلی میشود باید با مواد ۸۹ تا ۹۷ تطبیق نماید.

ماده ۸۹- برای افرادی که با چشمه‌های رادیو آکتیو باز کار میکنند باید دستشوئی تهیه گردد و اگر خطر آلودگی به مواد رادیوآکتیو نسبتاً زیاد باشد باید برای آنها حمام و دوش نیز آماده گردد.

ماده ۹۰- پیش از صرف غذا و قبل از پایان کار روزانه باید وقت کافی جهت استفاده از دستشوئی برای کسانی که با چشمه‌های رادیو آکتیو باز کار میکنند اختصاص داده شود. اوقات مذکور جزء ساعات کار محسوب می‌شود.

ماده ۹۱- برای کارکنان باید حوله یا دستمالهای کاغذی که پس از استعمال دور انداخته میشود تهیه گردد.

تبصره ۱- زباله دان مخصوصی باید برای هر یک از محلهای کار تهیه شود تا اینگونه حوله‌ها و دستمالهای استعمال شده را در آن بیندازند.

تبصره ۲- با این حوله‌ها و دستمالها باید مانند زباله‌های رادیو آکتیو قابل اشتعال طبق مواد این آییننامه رفتار شود.

ماده ۹۲- بردن و همچنین استفاده از وسائل زیر در کارگاهائیکه در آنجا چشمه‌های رادیو آکتیو باز تهیه یا به کار برده میشود ممنوع است:
الف - خوردنیها و نوشیدنی‌ها و همچنین وسائل خوردن و آشامیدن.
ب - مواد و وسائل مربوط به استعمال دخانیات وانفیه
ج - کیفهای دستی و وسائل و لوازم آرایش
د- دستمالهای جیبی به استثنای دستمالهای کاغذی که درماده ۹۱ بآن اشاره شده است.

ماده ۹۳- بکارکنان کارگاههائی که در آنجا چشمه‌های رادیواکتیو باز تهیه و یا به کار برده میشود نباید قبل ازانجام آزمایشهای مربوط به تعیین آلودگی مواد رادیو آکتیو (روی دستها، بدن و لباس) که نحوه و نوع آن توسط شخص صلاحیتدار تعیین شده اجازه خروج داده شود.

ماده ۹۴- کار فرما باید وسائل و لباس کار مناسبی که برای حفاظت در مقابل خطر آلودگی تهیه و به طور مشخص علامت‏گذاری شده باشد در دسترس کارکنان خود قرار دهد.
این وسایل و لباس‌ها از نظر ایمنی باید مورد تایید شخص صلاحیتدار باشد.

تبصره - اگر آلودگی فضای کار را نتوان تا میزان حداکثر غلظت مجاز کاهش داد باید از کلاه و ماسک مخصوص که مجهز بدستگاه تنفس باشد استفاده شود.

ماده ۹۵- درکارگاههائی که چشمه‌های رادیوآکتیو باز تهیه و یا به کار برده میشود باید از کارکردن افرادی که فاقد لباس حفاظتی هستند جلوگیری به عمل آید.

ماده ۹۶- کلیه لباسهای حفاظتی باید به طور مستمر از نظر آلودگی مورد رسیدگی قرار گرفته و تمیز نگهداری شود و لباسهای آلوده به مواد رادیو آکتیو باید جدا از لباسهای دیگر به روشی شسته شود که مورد تایید شخص صلاحیتدار باشد.

ماده ۹۷- برای تعویض لباسهای عادی به لباس کار و برعکس باید اطاقی مخصوص مجاور اطاق شستشوی بدن آماده گردد تا از آلوده شدن لباسهای عادی جلوگیری شود.

ماده ۹۸- برای اندازه گیری میزان پرتو گیری خارجی در کارگاهها باید وسایل تشخیص و اندازه گیری مناسب (ثابت یا قابل حمل) در دسترس بوده و مورد استفاده قرار داده شود.

قسمت دهم - تشخیص و تعیین آلودگی

ماده ۹۹- در کارگاههائی که چشمه‌های رادیو آکتیو باز تهیه یا به کار برده میشود باید میزان آلودگی کف کارگاه، میز کار، دستشوئی، اسبابها، وسایل کار وغیره و همچنین هوای محیط کار با وسایل مناسبی که مورد قبول شخص صلاحیتدار باشد اندازه گیری شود.

ماده ۱۰۰- هنگامی که که کار با چشمه‌های باز همراه با خطر پرتو گیری خارجی باشد کارکنان باید به طور دائم دتکتورهای فردی (مانند فیلم بج واطاقک یونیزاسیون جیبی وغیره) که منطبق با مقررات مواد ۱۲ تا ۲۵ باشد همراه داشته باشد.

ماده ۱۰۱ - در کارگاههائی که چشمه‌های رادیو آکتیو باز به کار برده می‏شوند باید وسایل تشخیص واندازه گیری ثابت و یا قابل حمل تهیه و به کار برده شود تا میزان آلودگی دستها و لباسها و کفشهای همه کارکنان را به طوری که مورد تایید شخص صلاحیتدار باشد تعیین نماید.

ماده ۱۰۲ - تعیین میزان آلودگی داخلی به مواد رادیو آکتیو با توجه به درجه خطرات آن و خواست مقام صلاحیتدار باید در فواصل زمانی مشخص از طریق اندازه گیری مستقیم و یا بروش غیر مستقیم طبق ماده ۲۱ این آییننامه انجام گیرد.

قسمت یازدهم - رفع آلودگی

ماده ۱۰۳- در مواقعی که آلودگی به مواد رادیو آکتیو از میزان حداکثر مجاز که به وسیله مقام صلاحیتدار تعیین شده است تجاوز نماید باید روشهای رفع آلودگی مورد استفاده قرار گیرد.

تبصره - اینگونه روشها و دستورالعمل‏ها باید قبل از شروع کار با چشمه‏های رادیوآکتیو باز توسط شخص صلاحیتدار تعیین شده باشند.

ماده ۱۰۴- هر گاه رفع آلودگی به طورکامل و رضایت بخش ممکن نباشد باید محل آلوده را ترک نمود و اشیاء آلوده با نظر شخص صلاحیتدار نگهداری یا از بین برده شوند.

تبصره ۱- ورود اشخاص غیر مجاز باینگونه محلها باید ممنوع شود.

تبصره ۲- اینگونه محل‌ها باید به وسیله علائم خطر مخصوص که بسهولت قابل تشخیص باشند علامت گذاری شوند.

ماده ۱۰۵- از لباسهای آلوده نباید تا حصول اطمینان کامل از برطرف شدن آلودگی آنها استفاده نمود و اگر رفع آلودگی میسر نباشد باید با لباسهای آلوده مانند زباله‌های رادیو آکتیو عمل شود.

ماده ۱۰۶- هنگام وقوع آلودگی فردی باید فوراً طبق دستورالعملهائی که قبلا توسط پزشک کار و شخص صلاحیتدار تهیه شده عمل شود در ضمن باید بلافاصله بشخص مسئول اطلاع داده شود تا هر آینه اقدامات معموله کافی نباشد پزشک کار را از جریان امر مطلع نماید تا آلودگی را بحد مجاز تقلیل داده و در صورت لزوم آزمایشهای بعدی را انجام دهد.

قسمت دوازدهم - انبار کردن چشمه‌های رادیو آکتیو باز

ماده ۱۰۷- برای انبار کردن چشمه‌های رادیو آکتیو باز باید به منظور کنترل پرتو گیری داخلی و خارجی برابر مقررات این آییننامه تاسیسات مخصوص احداث شود.

ماده ۱۰۸- برای جلوگیری از خطر آلودگی به مواد رادیو آکتیو باید احتیاطات زیر به عمل آید:
الف - ترکیبات مواد رادیو آکتیو که از نظر شیمیائی فعال هستند نباید در بطریهای شیشه ای که دارای درپوش پیچی یا در شیشه ای هستند نگهداری و انبار گردند بلکه باید از درهای لاستیکی یا چوب پنبه ای و یا نظیر آنها استفاده شود.
ب - محلولهای پایداری که محتوی آکتیویته آلفا به میزان بیش از ۵ میلی کوری یاآکتیویته بتا به میزان بیش از ۵۰ میلی کوری باشند و محلولهای ناپایدار با هر نوع و هر درجه آکتیویته باید در ظروف قابل تهویه نگهداری شوند.
ج - محلولهائی که درجه آکتیویته آلفای آنها متجاوز از یک میلی کوری در سانتیمتر مکعب باشد نباید در ظروف شیشه ای نازک نگهداری وانبار شوند.
د- بطریهای محتوی محلولهای رادیو آکتیو باید در ظرف لبه دار یا در سطلی باندازه مناسب گذارده شوند تا در صورت شکسته شدن آنها از پراکندگی محلول جلوگیری شود.

ماده ۱۰۹- محل انبار کردن چشمه‌های بازی که قادرند از خود گاز رادیو آکتیو متصاعد سازند باید به طور موثر تهویه شود.

ماده ۱۱۰- باید فهرست کاملی از کلیه مواد رادیو آکتیو انبار شده تهیه شده و در محل نگهداری شود.

ماده ۱۱۱- انبار‌ها باید در فاصله زمانی منظم مورد بازرسی قرار گیرند.

قسمت سیزدهم - پسمانده‌های مواد رادیو آکتیو

ماده ۱۱۲- دستور کار مربوط بدفع پسمانده‌های مواد رادیو اکتیو باید قبلا براساس مقررات وضع شده بین المللی که از طرف وزارت کار وامور اجتماعی اعلام می‌شود تهیه گردد.

تبصره - تحویل گرفتن و یا به کار بردن چشمه رادیو آکتیو باز موکول به کسب اجازه قبلی از وزارت کار وامور اجتماعی می‌باشد. صدور این اجازه منوط به آمادگی کارفرما برای اجرای دستور کار فوق الذکر می‌باشد.

ماده ۱۱۳- پسمانده‌های جامد رادیو آکتیو قابل اشتعال و غیر قابل اشتعال باید به طور جداگانه جمع آوری و نگاهداری شود.

ماده ۱۱۴- پسمانده‌های رادیو آکتیو قابل اشتعال باید در کوره مناسبی که از پراکنده شدن مواد رادیو آکتیو جلوگیری نماید سوزانده شود و خاکستر باقیمانده از سوزاندن مواد مذکور باید همراه با پسمانده‌های غیر قابل اشتعال به طریقی انبار یا دفن شود که از پراکنده شدن آنها جلوگیری به عمل آید.

ماده ۱۱۵- پسمانده‌های رادیو آکتیو مایع باید با نظر شخص صلاحیتدار بر حسب آکتیویته ویژه و سمیت ماده رادیو آکتیو موجود در آنها مجزا وطبقه بندی شوند.

ماده ۱۱۶- تخلیه پسمانده‌های رادیو آکتیو مایع در فاضلاب عمومی باید منحصراً طبق مقررات وضع شده وسیله وزارت کار وامور اجتماعی انجام گیرد.

ماده ۱۱۷- پسمانده‌های رادیو آکتیو مایع غیر از آنچه که در ماده ۱۱۶ ذکر شده باید طبق دستور وزارت کار وامور اجتماعی از طریق رسوب گیری تغلیظ و غیره مورد عمل قرار گیرد و با مواد جامد که ممکن است در نتیجه عملیات فوق به دست آید طبق ماده ۱۱۴ رفتار شود.

ماده ۱۱۸- در مورد پسمانده‌های رادیو آکتیوی که بشکل گاز یا آئروسل باشد باید بیکی از طریق زیر عمل کرد:
الف - رها کردن در هوای آزاد به طور مستقیم و یا پس از رقیق کردن آن.
به شرطی که خطر پرتو گیری حاصل کمتر از یکدهم مقادیر ماگزیمم مجاز ذکر شده در ماده ۷ باشد.
ب - طبق دستورالعملهای وضع شده از طرف مقام صلاحیتدار از صافی مناسب عبور داده شود.

ماده ۱۱۹- با پسمانده‌های جامدی که از تصفیه فوق حاصل میشود باید طبق ماده ۱۱۵ عمل شود.

ماده ۱۲۰- پسمانده‌های حاصل از کار با چشمه‌های رادیو آکتیو باز باید در ظروف مخصوص مناسبی جمع آوری و طبق مواد ۱۰۷و۱۱۱ نگهداری شود.

ماده ۱۲۱- مقادیر مواد ۱۱۴ تا ۱۲۰ تنها در مورد پسمانده‌های حاصل از عملیات مذکور در ماده ۷۴ قابل اجرا است.

قسمت چهاردهم - ختم کار با چشمه‌های رادیو آکتیو باز

ماده ۱۲۲- هرگاه انبار کردن یا کار با چشمه‌های رادیو آکتیو باز در محلی پایان یافته باشد آن محل نباید به منظور دیگری مورد استفاده قرار گیرد مگر با رعایت نکات زیر:
الف - کارفرما در مهلت تعیین شده از طرف مقام صلاحیتدار اجازه کتبی برای استفاده از محل به منظور کار جدید کسب کرده باشد.
ب - از کارگاه و وسایل و دستگاههای باقیمانده در آن به نحوی که مورد تایید مقام صلاحیتدار قرار گیرد رفع آلودگی شده باشد.

ماده ۱۲۳- هرگاه از وسائل و دستگاههائی که از انبار یا محل کار خارج شده اند طبق استاندارد تعیین شده به وسیله وزارت کار وامور اجتماعی رفع آلودگی نشده باشد نباید آنها را در قسمتهای دیگر مورد استفاده قرار داد بلکه باید با آنها مانند پسمانده‌های رادیو آکتیو برابر ماده ۱۱۲ عمل شود.

ماده ۱۲۴- در پایان کار با چشمه‌های رادیو آکتیو باز باید عمل رفع آلودگی طبق توصیه‌های شخص صلاحیتدار انجام گیرد.

قسمت پانزدهم - طبقه بندی کارگاهها

ماده ۱۲۵- کارگاهها و روشهائی که برای انواع مختلف کار طبق جدول پیوست طبقه بندی شده اند علاوه بر شرایط عمومی مندرج در آییننامه باید شرایط مندرج در مواد ۱۲۶ تا ۱۲۸ نیز رعایت شود.

ماده ۱۲۶- کارگاههای نوع اول باید دارای شرایط زیر باشد:
الف - دیوارها و کف کارگاه صاف بوده و تمیز نگهداری شود.
ب - سطوح کار صاف و غیر قابل نفوذ باشد.
ج - به طریق مناسبی مانند آزمایشگاه شیمی تهویه شود.
د - کارکنان باید از لباسهای حفاظتی ساده مانندروپوشهائی که در آزمایشگاههای شیمی یا فلزشناسی به کار میرود استفاده نمایند.
ه- - محل کار باید متناوباً مورد آزمایش و کنترل قرار گیرد تا درصورت آلودگی سطوح کار به مواد رادیو آکتیو میزان و محل آن تعیین شود.
و- کارکنان باید به وسائل اندازه گیری قابل حمل به منظور تعیین پرتوگیری خارجی بدن مجهز باشند و همچنین بوسایل تشخیص آلودگی دسترسی داشته باشند تا در صورت وقوع حادثه دستها و لباسهای خود را از نظر آلودگی به مواد رادیو آکتیو آزمایش کنند.
ز- چشمه‌های رادیو آکتیو در قفسه‌هائی که دارای حفاظت کافی بوده و تنها برای انبار کردن این چشمه‌ها به کار میرود نگهداری شوند.
ح - کاهش آکتیویته مواد رادیو آکتیو با نیمه عمر کوتاه یا رقیق کردن مواد رادیوآکتیو باید به نحوی باشد که مورد قبول شخص صلاحیتدار قرار گیرد.

ماده ۱۲۷- کارگاههای نوع دوم باید دارای مشخصات زیر باشد:
الف - دیوارها و کف کارگاه دارای پوشش صاف و غیر نفوذ باشد.
ب - پوشش‌های سطوح کار طبق نظر مقام صلاحیتدار با نوع عملیات مطابقت داشته باشد.
ج - تهویه به طریقی صورت گیرد که مواد خطرناک به نحو مطلوب تخلیه گردد و بازگشت ذرات رادیو آکتیو بکارگاه یا سرایت آلودگی به نقاط دیگر امکان پذیر نباشد.

ماده ۱۲۸- کارگاههای نوع سوم باید منحصراً اختصاص به کار با مواد رادیو آکتیو داشته و از سایر محلهای کار کاملاً مجزا و دارای شرایط زیر باشد:

۱- پوشش دیوارها و کف کارگاه و پوشش سطوح کار به نحوی باشد که زدودن آلودگی ازآنها آسان باشد.

۲- اگر عملیات توام با ایجاد خطر آلودگی هوای محل کار است باید در محفظه‌های سربسته ای مجهز به صافی که فشار آن نسبت به هوای خارج کمتر باشد انجام گیرد.

۳- کار با محلولهای رادیو آکتیو باید مطابق ماده ۱۲۷ بند واو صورت گیرد.

۴- ورود اشخاص مجاز باید تحت شرایطی خاص نظیر آنچه در بنده- تا بند - واو- همین ماده بآنها اشاره شده است باشد و ورود اشخاص متفرقه ممنوع گردد.

۵- رخت کنهای مخصوص باید به نحوی تعبیه و در دسترس کارکنان گذارده شود که از هر گونه آلودگی لباسهای غیر کار جلوگیری به عمل آید.

۶ - برای هر یک از کارکنانی که در منطقه خطر کار میکنند باید لباس مخصوص و مشخص تهیه شود به نحوی که تمام قسمتهای آن کاملا بسته بوده و شامل کلاه مخصوص و کفش غیر قابل نفوذ و سایر لوازم باشد. لباسهای مذکور باید به طور جداگانه و با احتیاط لازم شسته شود.

۷- برای کار در محلهائی که خطر آلودگی وجود ندارد از لباسی که به طریق دیگری علامت گذارده شده باشد استفاده شود.

۸- هر گاه ماکزیمم غلظت مجاز در هوا از حداکثر قابل قبول تجاوزنماید باید وسایل مخصوصی نظیر ماسکهای تنفسی و کلاه و لباس مخصوص در اختیار کارکنان قرار داده شود.

۹- کارکنان باید همیشه برای پرتوگیری خارجی بوسائل تشخیص دهنده فوری مجهز باشند.

۱۰- برای کارگاههائی که خطر آلوده شدن هوا به مواد رادیو آکتیو همراه است کارگاه باید به هواکش مخصوص مجهز بوده و در صورت امکان از محفظه غیر قابل نفوذ دستکش دار یا سایر وسایل مشابه استفاده شود.

۱۱- ورود اشخاص غیر مجاز به محلهای کار باید ممنوع گردد.

۱۲- لباسهای حفاظتی باید شامل لباس کار یکپارچه و بدون منفذ و کلاه مخصوص و کفش و دستکشهای غیر قابل نفوذ باشد.

۱۳- برای جابجا کردن و دستکاری مواد رادیو آکتیو باید از وسائل مناسب استفاده شود.

۱۴- کار با محلولهای رادیو آکتیو باید روی سینی لبه دار یا ظروف دو گانه ای که یکی داخل دیگری باشد انجام شود تا خطر ناشی از شکستن و یا ریختن به حداقل برسد.

۱۵- کارکنان باید همواره وسایل انفرادی برای اندازه گیری پرتو گیری خارجی همراه داشته باشند.

۱۶- برای انبار کردن مواد رادیو آکتیو باید اطاق مخصوص در نظر گرفته شود.

۱۷- به منظور دفع پسمانده‌های رادیو آکتیو باید ظروف مخصوص جداگانه ای برای پسمانده‌های رادیو آکتیو مایع و جامد تهیه شود.

۱۸- پسمانده‌های رادیو آکتیو مایع بدو دسته زیر تقسیم می‌شوند:
الف - مایعاتی که دارای فعالیت ویژه کم تا میزان حداکثر غلظت مجاز در آب آشامیدنی باشد طبق ماده ۱۲۳ دفع شود.
ب - مایعاتی که دارای فعالیت ویژه بیشتر هستند باید به طریقی که مورد تایید شخص صلاحیتدار باشد دفع شود.

۱۹- هر بار که کارکنان محیط کار را ترک می نمایند باید آلودگی دستها و لباسهای آنها تحت کنترل قرار گیرد.

۲۰- مواد رادیو آکتیو باید در محل مخصوصی که دارای پوششهای حفاظتی مناسب و سیستم تهویه مخصوص و شرایط مواد ۱۰۷ تا ۱۱۱ این آییننامه باشد نگهداری شود.

۲۱- از بین بردن پسمانده‌های مواد رادیو آکتیو باید کاملاً مطابق مواد ۱۱۲ تا ۱۱۸ این آییننامه انجام گیرد.

این آییننامه مشتمل بر ۱۲۸ ماده و ۱۹ تبصره در سه فصل و ۲۰ قسمت و یک پیوست به استناد ماده ۴۷ قانون کار تدوین و در چهار صد و چهل ودومین جلسه شورای عالی حفاظت فنی مورخ ۱۵ر۸ر۵۲ به تصویب نهایی رسید و قابل اجرا است.

شورای عالی حفاظت فنی

جدول پیوست مربوط به آییننامه و مقررات حفاظت در مقابل خطر پرتوهای یونساز
الف - طبقه بندی رادیوایزوتوپها بر حسب میزان سمیت
سمیت کم
H۳,Be۷,C۱۴,F۱۸,Cr۵۱,Ge۷۱,Tl۲۰۱
سمیت متوسط
Na۲۴,P۳۲,S۳۵,Cl۳۶,K۴۲,Sc۴۷,Sc۴۸,V۴۸,Mn۵۶,Fe۵۵,Co۶۰,
Nc۵۹,Cu۶۴,Zn۶۵,Ga۷۵,As۷۶,Rb۸۶,Zr۹۵+Nb۹۵,Nb۹۵,Mo۹۹,Tc۹۶,Rh۱۰۵,Pd۱۰۳+Rh۱۰۳,Ag۱۰۵,Ag۱۱۱,Cd۱۰۹+Ag۱۰۹, Sn۱۱۳,Te۱۲۷,Te۱۲۹,Cs۱۳۷+Ba۱۳۷,Pr۱۴۳,Pm۱۴۷,Ho۱۶۶, La۱۷۷,Ta۱۸۲,W۱۸۱,Re۱۸۳,Ir۱۹۰,Ir۱۹۲,Pt۱۹۱-Pt۱۹۳-Au۱۹۸,Au۱۹۰,Tl۲۰۰,Tl۲۰۲,Tl۲۰۴,Pb۲۰۳
سمیت زیاد
Ca۴۵,Fe۵۹,Sr۸۹,Y۹۱,Ru۱۰۶,Rh۱۰۸,L۱۳۱,Ba۱۴۰+La۱۴۰,
Cr۱۴۴+Pr۱۴۴,Sm۱۵۱,Eu۱۵۴,Tm۱۷۰,Pb۲۱۰+Bi۲۱۰,Ra(D+E),U۲۳۳,Th۲۳۴+Pa۲۳۴
سمیت خیلی زیاد
Sr۹۰+Y۹۰,Po۲۱۰,At۲۱۱,Ra۲۲۶,Ac۲۲۷,Pu۲۳۹,Am۲۴۱,Cm۲۴۲
ب - میزان رادیو اکتیویته مورد استفاده با در نظر گرفتن ضریب تبدیل

نوع کار	ضرب تبدیل
انبار کردن (محلولهای اولیه)	۱۰۰× اکتیویته
عملیات خیلی ساده مرطوب	۱۰× اکتیویته
کار معمولی	۱× اکتیویته
عملیات پیچیده مرطوب و عملیات ساده خشک	۱/۰× اکتیویته
عملیات خشک وگردآلود	۰۱ / ۰× اکتیویته

(ج: طبقه بندی کارگاهها با در نظر گرفتن میزان سمیت رادیو ایزوتوپها و نوع کار

رادیو آکتیویته سمیت نسبی	کمتر از ۱μCi	۱۰μCi	۱۰۰ μCi	۱ Mci	۱۰ Mci	۱۰۰ Mci	۱ Ci	۱۰ Ci
خیلی زیاد	کارگاههای نوع اول	کارگاههای نوع دوم	کارگاههای نوع سوم
زیاد
متوسط
کم
Ci - کوری		Mci - میلی کوری				Ci μ - میکرو کوری

دریافت فایل پی‌دی‌اف